Dominicus Gent

Viering van zondag 30 november 2025

We verbinden ons met het water van deze aarde…
 

WELKOM

Laten we allereerst het licht ontsteken om het mysterie aanwezig te stellen.

Welkom aan jullie allemaal. Vandaag is de eerste zondag van de advent. Donderdag was Thanksgiving Day, in de Verenigde Staten een feestdag. Deze dag is ontstaan in de zeventiende eeuw nadat Indianen de kolonisten hadden geholpen om geen hongerdood te sterven. Vrijdag was Black of Green Friday, en vandaag eerste adventsdag. Bernadette en Lucina maakten voor ons de adventskrans. Het is ook een vijfde zondag van de maand en dan bidden we voor de aarde. We vieren vandaag dubbel.

Advent is een periode van verwachten, van ons klaar maken voor de geboorte van het Jezuskind. Hoe doen we dat, verwachten? Verwachten we nog iets of zijn we daar te verstandig of cynisch, wanhopig of angstig voor geworden? En hoe maken we dat wachten concreet in die 24 dagen?

We verbinden ons vandaag met het water. Het water was er in het begin van het ontstaan van de aarde, miljoenen jaren geleden. Het is nog steeds datzelfde water, eindeloos vaak verdampt tot wolken, neergekomen en in de aarde gesijpeld, terug boven gekomen in een bron of in de beken en rivieren terechtgekomen. Of in de oceaan, de bakermat van zoveel leven.
Daarover zal Tim ons straks vertellen.

Water is zelf smaak- en kleurloos, maar neemt in zich op wat het onderweg tegenkomt, het wordt gereinigd door de aardlagen, door stromingen, verdamping, …. Het neemt ook vuil in zich op, spoelt schoon en wast. En wordt gereinigd. Wij bestaan voor 55 à 60 procent uit water (ik schatte meer maar zocht het op). Dat water bevindt zich in onze cellen, bloed en tranen, vruchtwater, organen,… het is levensnoodzakelijk, wij kunnen niet lang zonder water leven.
Zoet water wel te verstaan. Dit loopt bij ons uit de kraan en wordt vaak gebruikt zonder nadenken. In heel veel plekken in de wereld is het schaars en moeten mensen op zoek naar kleine hoeveelheden drinkbaar water.
Er wordt voorspeld dat er oorlogen zullen komen om drinkbaar water. We willen vandaag het water in ons bewustzijn brengen als begin van leven op aarde. Moge het neerdalen als dauw uit de hemel, als regen uit zware wolken.

We zingen graag het adventslied samen:

 

Lied van het verloren land

Rorate ceali, desuper et nubes pluent justum

Neerdalen als dauw uit de hemel,
als regen uit zware wolken zal de gerechte.

Gij die voor mij de ruimte schiep,
aarde en hemel bij name riep,
die alles deed wat moest gedaan
opdat een mens maar zou bestaan.

Neerdalen als dauw uit de hemel,
als regen uit zware wolken zal de gerechte.

Woestijn waar eens te leven was,
uw Naam verstoven als stof en as.
Geen lover schaduwrijk, geen bron,
alsof Gij nooit met ons begon.

Neerdalen als dauw uit de hemel,
als regen uit zware wolken zal de gerechte.

Keer nog uw aangezicht tot hier.
Verzacht mijn hart, wek mijn ogen weer.
Dat niet wat Gij hebt aangeplant
wordt uitgeroeid door mensenhand.

Neerdalen als dauw uit de hemel,
als regen uit zware wolken zal de gerechte.

T: Huub Oosterhuis M: Tom Löwenthal

 

WOORDDIENST

1

We luisteren naar een getuigenis van Tim die ons vanuit zijn expertise als doctor in de mariene biologie meeneemt naar de oceaan….

“Op de eerste dag scheidde God licht en duisternis. Het licht noemde Hij dag, de duisternis noemde Hij nacht.
Op dag twee schiep hij het hemelgewelf, het uitspansel, dat de watermassa onder het gewelf scheidde van het water erboven.
Op dag drie liet hij het water samenvloeien. Het droge noemde Hij aarde, het samengestroomde water noemde Hij zee.

Wat verder in hetzelfde boek Genesis (1:28) krijgen we als mens de verantwoordelijkheid om over de aarde te heersen. Heersen is misschien wat te krachtig uitgedrukt, beter klinkt het als: zorg dragen voor en beheren met liefde en respect.
Wanneer we spreken over ‘zorg voor de aarde’, denken we vaak aan bossen, luchtkwaliteit, en het land onder onze voeten. De belangrijkste motor die onze aarde leefbaar houdt is echter niet het land of de lucht maar onze oceaan. Ik spreek dit woord als enkelvoud uit – 1 oceaan – om meteen ook aan te duiden dat er slechts 1 oceaan is op onze planeet. In tegenstelling tot veel ecosystemen op land, staat al het zoute water in verbinding met elkaar en veel organismen hebben dus ook de mogelijkheid om vrijuit te bewegen tussen verschillende zeeën en deel-oceanen. Dit feit, één oceaan, is een grote kracht maar meteen ook een enorme kwetsbaarheid.

Om het belang van die oceaan toch even scherp te stellen een aantal feitjes …

1. Meer dan 70% van de oppervlakte van onze planeet is oceaan. Het is dus ook het grootste en minst verkende habitat op de aarde.
2. De oceaan genereert minstens 50% van de zuurstof die we inademen. Of zoals een canadese oud-collega altijd tegen zijn studenten vertelde: Every second breath you take comes from the ocean. Fytoplankton—microscopisch kleine plantjes die aan de oppervlakte zweven—zijn de onzichtbare longen van de wereld.
3. De oceaan is ook de grootste warmtebuffer op aarde en heeft meer dan 90% van de overtollige warmte die we produceerden sinds de industriële revolutie geabsorbeerd.
4. Daarnaast absorbeert de oceaan ongeveer 30% van de koolstofdioxide die wij door menselijke activiteiten in de atmosfeer uitstoten, en vertraagt op die manier de effecten van klimaatverandering.
5. Naast de gigantische diversiteit aan leven die voorkomt in de oceaan, vertegenwoordigen mariene ecosystemen een economische waarde van ongeveer 1,5 biljoen euro per jaar – dus 1500 miljard … een getal met 13 cijfers, in de vorm van voedsel, transport, banen, en recreatie.

Ik kan nog wel even doorgaan met een opsomming van feiten die het belang van dit ecosysteem onderstrepen. Ondanks de gigantische impact van de oceaan op ons dagelijks leven is het zo dat heel weinig mensen echt connectie voelen met de oceaan. De hoofdreden hiervoor kan samengevat worden in het spreekwoord “Onbekend is onbemind”. Wanneer we naar zee gaan zien we in de meeste gevallen enkel het wateroppervlak, en voelen we bij een strandwandeling eventueel wat water over onze voeten stromen.

Om deze onwetendheid te counteren is er begin de jaren 2000 een nieuwe beweging ontstaan rond het thema oceaangeletterheid (Ocean Litteracy). Door onderwijsprojecten, kunstprojecten, tentoonstellingen, … wordt geprobeerd om de algemene geletterdheid, of algemene dagdagelijkse kennis over de oceaan op te krikken. Sinds een 10-tal jaar worden ook in België verschillende activiteiten georganiseerd rond oceaangeletterdheid, vaak binnen een onderwijscontext. Door stroeve leerplancommissies, maar ook een “ongeletterdheid” bij bijvoorbeeld leerkrachten, is het echter helemaal niet evident om de oceaan haar plek te geven in het onderwijs – het bos (denk maar aan de bosklassen) blijft met heel veel aandacht lopen. Gelukkig zijn er uitzonderingen … een aantal scholen mag zich bijvoorbeeld een blue school noemen, en sinds vorig jaar zijn we er in de school waar ik zelf lesgeef in geslaagd om ook een vak oceaanwetenschappen te organiseren.

Jongeren oceaangeletterd maken is één ding, de brede bevolking op hetzelfde blauwe spoor krijgen is een heel andere kwestie. Ondanks haar monumentale belang, wordt de oceaan op dit moment overweldigd door een enorme menselijke druk. De diensten die zij gratis levert – het verschaffen van zuurstof, het reguleren van het klimaat – zijn niet onuitputtelijk. Grenzen aan de groei – terugblikkend op het rapport van de club van Rome van 1972 – geldt ook voor de oceaan. Het brede publiek oceaan geletterd maken kan in de eerste plaats door eerlijke correcte informatie over onze menselijke druk over te brengen.

Enkele voorbeelden:
1. Jaarlijks belandt naar schatting 8 tot 12 miljoen ton plastic in de oceaan. Dit plastic vergaat niet, maar valt uiteen in zogenaamde microplastics, die de hele mariene voedselketen binnendringen en finaal ook weer op ons bord terechtkomen.
2. Door de stijging van de temperatuur van het oppervlaktewater met daardoor een gestegen opname van koolstofdioxide is de gemiddelde zuurtegraad van het oceaanwater gedaald van 8,2 naar 8,1 sinds het begin van de industriële revolutie. Deze oceaanverzuring maakt het voor mariene organismen, zoals oesters, koralen en schelpdieren, steeds moeilijker om hun schalen en skeletten te vormen.
3. Een kwart van de koraalriffen is al onomkeerbaar beschadigd en twee derde loopt ernstig gevaar. Koraalriffen herbergen een kwart van al het mariene leven. Een eerste point of no return is op komst …
4. Overbevissing is sinds decennia een ernstig probleem dat de biodiversiteit in de oceaan bedreigt en de voedselzekerheid van miljoenen mensen ondermijnt. De oorzaken zijn onder andere stijgende visconsumptie, illegale visserij, en destructieve vismethoden met ongewenste bijvangst. De verkwalling van heel wat zeeën is hiervan een steeds zichtbaarder neveneffect.

Een goed inzicht krijgen in een problematiek is noodzakelijk om te komen tot oplossingen … Duurzaamheid blijkt zoals vaak het codewoord te zijn.
In juni 2025 werd de laatste film van Sir David Attenborough op ons losgelaten … Ocean. Een must-see die toont dat er duurzame oplossingen mogelijk zijn. Als we een derde van de oceanen van de wereld beschermen, dan moet dit voldoende zijn om op een duurzame manier te kunnen blijven genieten van haar diensten. De film benadrukt dat hoewel de vernietiging van mariene ecosystemen ernstig is, er hoop blijft bestaan – net vanwege de veerkracht van de oceaan- , De documentaire roept ook op tot dringende wereldwijde actie om het zeeleven te beschermen, vervuiling te verminderen en klimaatverandering tegen te gaan.

En wat met ons? Hoe kunnen wij dag-in dag-uit ergens een bijdrage leveren aan deze uitdaging … Met bidden alleen komen we er niet … Sowieso moeten we trachten onze oceaangeletterdheid op te krikken … we moeten komen tot liefde voelen en respect krijgen voor dit enorme ecosysteem.
Eet duurzaam – Vermijd bijvoorbeeld vissoorten die met onduurzame methoden zijn gevangen. Eenvoudige apps zoals de Viswijzer kunnen helpen om de goede keuzes te maken..
Stop afval aan de Bron – gebruik van wegwerpplastic moet drastisch omlaag. Zeg ‘nee’ tegen plastic flessen, rietjes, tassen maar ook textiel zoals fleece of cosmetica waarin vaak micro-plastics zitten.
Maar word vooral ook een Ambassadeur: Vergroot je eigen oceaangeletterdheid en deel die kennis. Je hoeft helemaal geen wetenschapper te zijn om het belang van de oceaan te begrijpen. Kijk documentaires – bijvoorbeeld Ocean, of Onze Noordzee, … , praat met je vrienden en familie over die oceaan. Bezoek bijvoorbeeld de tentoonstelling van Stefaan Van Fleteren in het MSK, bezoek aquaria, ….
Het is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid om te zorgen dat de oceaan niet alleen overleeft, maar gedijt voor de generaties die na ons komen.
We moeten onze acties afstemmen op het principe: alles wat we doen, heeft een effect op de oceaan. Laat ons dus heersen over die aarde en zee, zoals ons opgedragen in Genesis 1, en er vooral zorg voor dragen en beheren met liefde en respect.”

Interessante links:
– Ocean David Attenborough: https://intl.oceanfilm.net/
– De wilde noordzee: https://www.dewildenoordzeefilm.nl/
– Viswijzer app: https://www.goodfish.nl/nl/download-de-viswijzer-app/
– Unesco website over Ocean Literacy: https://oceanliteracy.unesco.org/
– Meer over Oceaan geletterdheid: https://www.eoswetenschap.eu/natuur-milieu/ben-jij-een-oceaangeletterde
– Contactgegevens: tim.deprez@gmail.com

 

 

2

Weet niet of het in jullie familie ook een running joke is maar bij ons zeggen we aan kleine kinderen dat ze sterk worden van water drinken. Het is makkelijk te ‘bewijzen’ door hen op de gigantische schepen te wijzen die door water gedragen worden… een stunt die je met cola en andere suikerdranken niet geklaard krijgt.

Ook in de documentaire Les Dames Blanches speelt water een bijzondere rol, de uitzending die stagemomenten in beeld brengt van een jongeman uit de Dominicaanse republiek. Met zachtheid en aandacht wast de stagiair-zorgkundige het oudere lichaam van de dames en in zwembadwater danst hij met hen. Omgekeerd laat Simeon zich op dat wateroppervlak ook dragen door hen. Water heft belemmeringen op en maakt deze wederkerigheid en nabijheid mogelijk.

Vrijdag mochten we in Brugge een muziektheater meemaken rond leven en werk van Rumi. Water scheppen, schenken en bewegen werd er als instrument ingezet in een prachtig muzikaal geheel.
Wat water kán is gigantisch, in nog veel meer betekenissen.
Niet verwonderlijk dat meerdere ontstaansmythes het begin van alle leven toeschrijven aan water … dat konden wetenschappers eeuwen later alleen maar bevestigen.

Luisteren we naar de gekende bijbelse ontstaansmythe (Gen 1, 1-2)

In het begin schiep God de hemel en de aarde. De aarde was woest en doods, duisternis lag over de oervloed, en over het water zweefde Gods Geest.
God zei: ‘Laat er licht zijn,’ en er was licht. God zag dat het licht goed was, en Hij scheidde het licht van de duisternis; het licht noemde Hij dag, de duisternis noemde Hij nacht. Het werd avond en het werd morgen. De eerste dag.
God zei: ‘Laat er midden in het water een gewelf komen dat de watermassa’s van elkaar scheidt. God maakte het gewelf en scheidde het water onder het gewelf van het water erboven. Zo gebeurde het. Hij noemde het gewelf hemel.’

In dit allereerste verhaal van de joodschristelijke bijbel is er alleen duisternis en een oervloed. Licht is het eerste antwoord op zoveel donkerte, hemelwater scheiden van water beneden is een tweede antwoord, het bedwingt de oervloed.
Licht en water, twee centrale begrippen die menselijk leven en samenleven bepalen. Licht en water, twee realiteiten die jammer genoeg zo vanzelfsprekend zijn dat we er vaak achteloos mee omgaan.
Ervaring leert nochtans dat een diepere verbondenheid aangaan met al wat leeft en leven geeft achteloosheid kan overwinnen en zorg activeert, zorg voor natuur en dus ook voor mensen als deel van die natuur.
Geen wonder dat de bijbelschristelijke traditie waarschuwt tegen achteloosheid. Een paar hoofdstukken na de scheppingsverhalen veegt JHWH de schepping van tafel, niet toevallig met de kracht van water. Alleen de familie van Noah zal zorgen voor een nieuw begin.

Nu het in deze tijd van het jaar dag na dag donkerder wordt rondom ons, groeit de hunker naar meer licht en naar echt leven. Het zal dus evenmin toevallig zijn dat het bijbels leesrooster van dit nieuw kerkelijk jaar teksten voorstelt die oproepen tot ommekeer en alertheid. We luisteren naar het evangelie van deze eerste adventzondag, een aansporing tot waakzaamheid. (Mt. 24, 37-44)

Jezus zei tot zijn leerlingen: “Zoals het was in de dagen van Noach, zo zal het zijn wanneer de Mensenzoon komt. Want zoals men in de dagen vóór de vloed at en dronk, trouwde en uithuwelijkte, tot aan de dag waarop Noach de ark binnenging, en niemand wist wat er gebeuren zou, totdat de vloed kwam die iedereen wegnam, zo zal het ook zijn wanneer de Mensenzoon komt. (…) Wees dus waakzaam, want jullie weten niet op welke dag jullie Heer komt. Besef wel: als de heer des huizes had geweten in welk deel van de nacht de dief zou komen, dan zou hij wakker gebleven zijn en niet in zijn huis hebben laten inbreken. Daarom moeten ook jullie klaarstaan, want de Mensenzoon komt op een tijdstip waarop je het niet verwacht.”

Water is ambivalent, dubbelzinnig – het geeft leven, maar neemt ook leven. Dat weten we uit ervaring en al zeker na de beelden van gisteren uit Zuid-Oost Azië waar de slachtoffers niet te tellen zijn… het herinnert aan het drama in de Vesdervallei dichter bij ons, iets langer geleden.

Levensbeschouwelijke tradities gaan uit van de idee dat mensen intrinsiek weten wat goed is en leven gevend is, maar ook wat het leven bedreigt. Elke oproep tot ommekeer, tot herbeginnen komt onze menselijke zwakheid tegemoet.
Meer nog dan woorden kan kunst, muziek en beeld, zo’n wake-upcall zijn.
De gelauwerde Italiaanse componist en pianist Ludovico Einaudi speelde in 2016 zijn Elegy for the Arctic, -klaagzang voor de Noordpool-. Hij deed dat op een platform tussen drijvend ijs in de Noordelijke IJszee bij de Wahlenbergbreen-gletsjer op Spitsbergen, Noorwegen.

https://www.youtube.com/watch?v=2DLnhdnSUVs
Ludovico Einaudi – “Elegy for the Arctic” – Official Live (Greenpeace)

 

3

Gebed voor het water

Ik zal een gebed uitspreken naar het water dat in deze kan en schaal aanwezig is. Ik spreek het water aan als ‘grootmoeder’, zoals Native-volken het doen, als een levend wezen:

Lieve grootmoeder water, wij willen je vandaag eren en danken. Jij bent er vanaf het prille begin van ons leven. Wij werden door jou omhuld en beschermd tot bij onze geboorte. Wij dronken jou met de moedermelk en werden verfrist door jou. Je verfrist ons op warme dagen en je reinigt ons. Je ontspant ons als we in jou ronddobberen. Je bent er in onze tranen en ons bloed. Je reinigt ons ook van binnen uit via onze nieren, onze huid en onze adem.
Op aarde ben je er als beekjes, rivieren en stromen, meren, zeeën en oceanen. Je valt als regen, hagel of sneeuw neer en maakt de aarde vruchtbaar. Zoals het bloed door onze aders stroomt, zo vorm jij een netwerk over de aarde. Je bewaart zoet water in de gletsjers en eeuwige sneeuw.
Grootmoeder water, zoveel mensenkinderen moeten je ontberen. Bronnen worden vergiftigd door vervuiling. Je wordt opgepompt door industrie waardoor hele gebieden droogvallen. Je wordt geëxploiteerd door de voedingsindustrie. We gaan zo achteloos en respectloos om met jou en beseffen niet hoe levensbelangrijk jij bent.
We noemen je naam, grootmoeder water, met dankbaarheid en respect, en noemen je grootmoeder zodat we jou niet achteloos gebruiken.

 

Lied van het verloren land

Rorate ceali, désuper et nubes pluent justum

Neerdalen als dauw uit de hemel,
als regen uit zware wolken zal de gerechte.

Gij die voor mij de ruimte schiep,
aarde en hemel bij name riep,
die alles deed wat moest gedaan
opdat een mens maar zou bestaan.

Neerdalen als dauw uit de hemel,
als regen uit zware wolken zal de gerechte.

Woestijn waar eens te leven was,
uw Naam verstoven als stof en as.
Geen lover schaduwrijk, geen bron,
alsof Gij nooit met ons begon.

Neerdalen als dauw uit de hemel,
als regen uit zware wolken zal de gerechte.

Keer nog uw aangezicht tot hier.
Verzacht mijn hart, wek mijn ogen weer.
Dat niet wat Gij hebt aangeplant
wordt uitgeroeid door mensenhand.

Neerdalen als dauw uit de hemel,
als regen uit zware wolken zal de gerechte.

Rorate ceali, désuper et nubes pluent justum

T: Huub Oosterhuis M: Tom Löwenthal

 

TAFELDIENST

We zijn uitgenodigd aan te schuiven aan die tafel van tweeduizend jaar geleden en weten ons omringd door wie ons in de dood is voorgegaan. Ook zij die waar ook aan Jezus’ tafel bidden om vrede en gerechtigheid weten we dicht bij ons.
Zingend brengen we die laatste avond in herinnering:

Gezegend, Eeuwige, Gij reddende God!
In de nacht klonk uw stem, sprak uw hart.
In de nacht brak het donker op uw woord van licht.
Een dag ongeweten, een uitzicht dat wenkt,
roept Gij wakker voor ons.
Opstaan, vertrouwen en gaan zullen wij naar de morgen,
zingen om U het lied van alle reisgenoten:
Heilig, heilig, heilig,
zullen wij U zingen.
Heilig, heilig, heilig,
moeten wij U noemen,
met heel de schepping mee
uw grote daden roemen!
Zingen wij Hosanna, hemelhoog Hosanna!
Zegen van Godswege,
Hij die komt gezegend met de naam van Hem!
Zingen wij Hosanna, hemelhoog Hosanna!
In de nacht bleef Gij trouw
aan het volk van Uw liefde,
aan de Zoon van uw hart.
Uit het geestloze dal van de duizenden doden,
hebt Gij hen tot leven gebracht.
Gezegend, Eeuwige,
Gij reddende God, om de Zoon van uw liefde.
Hij onze geboorte, de nieuwe dag!

Dankbaar bijeen herdenken wij Uw zoon, Jezus Messias,
die op de avond voor zijn lijden en dood brood in zijn handen nam,
het zegende en deelde met de woorden:
‘neemt en eet hiervan, dit is mijn lichaam,
gegeven voor u als voedsel ten leven’.

Na de maaltijd nam hij de beker,
zegende die en liet hem rondgaan
met de woorden: ‘drink uit deze beker,
het is mijn bloed, gegeven voor u –
zo word je deelgenoot aan het Nieuw Verbond ten leven’

Delen wij samen hier in zijn lichaam,
vinden wij leven eens en vooral in zijn bloed.
Voeg ons bijeen tot één levend lichaam,
een tempel van liefde, oase van vrede,
een woning voor U.
Dat onze dagen U zullen aanbidden
en eren Uw Naam, doen wie Gij zijt;
Eeuwige, reddende God!

T: Sytze de Vries M: Willem Vogel

Onze Vader

Vredeswens
Als we beseffen dat het water dat wij drinken miljoenen jaren oud is, van overal op de aarde komt en door vele levensvormen opgenomen is, dan kunnen we ons broers en zusters voelen van elkaar en alle levensvormen op aarde. En elkaar vrede toewensen.

Communie

Slotgebed  

Grootmoeder water, jij neemt alles in je op: voedingsstoffen, vuil, maar ook onze wensen en gebeden. Vandaag hebben we dank en erkenning uitgesproken naar jou toe. We zouden je kunnen opdrinken en vermengen met ons eigen lichaamswater, maar dat is nu praktisch moeilijk. We geven je aan de planten die in de kerk staan als levenskrachtig water. Wij kunnen ook thuis als we bidden je in een glas bij ons zetten, je daarna opdrinken en aan de planten geven. We kunnen in de adventstijd leren bewustzijn te ontwikkelen en jou niet achteloos gebruiken of doorspoelen. En ons telkens realiseren dat jij een wonder bent dat ons in leven houdt.

 

Slotlied  

Van grond en vuur zult Gij ons maken,
hoog op rotsen, aan levend water,
van geur en smaak, van licht en stem,
uw evenbeeld.

Volk dat in duisternis gaat,
mensen met stomheid geslagen,
het zal geschieden, zegt Hij,
dat zij weer glanzen als nieuw.

Van licht en stem zult Gij ons
maken, uw evenbeeld.

Niet meer beklemd en verdeeld,
niet meer in woorden gevangen,
één en gekend en bevrijd
eindelijk mens zal ik zijn.

Van licht en stem zult Gij ons
maken, uw evenbeeld.

Daar staat de stoel van het recht,
daar zal staan de tafel der armen,
dan is de dag van het lam,
zie, Ik kom haastig, zegt Hij.

Van grond en vuur zult Gij ons maken,
hoog op rotsen, aan levend water,
van geur en smaak, van licht en stem,
uw evenbeeld.

T: Huub Oosterhuis M: Antoine Oomen