Dominicus Gent

Viering van zondag 7 december 2025

KAN KUNST DE WERELD REDDEN?

 

Welkom op deze 2de zondag van de advent. In hartje winter, met koude wind om ons heen, letterlijk en figuurlijk als meedogenloos narcisme aan de macht is, kijken we vol verlangen uit naar hartverwarmend licht.

Vandaag zoeken we een weg daarheen dankzij kunst, die diep-menselijke expressie die een universeel spirituele dimensie heeft, waarin we elkaar vinden. Of kunst nu rauw en donker is, of juist tot aan de hemel reikt, ze laat iets zien van wat de mens ten diepste raakt. Als het goed is, ontmoeten we er onszelf en de ander/Ander, op een uitgepuurd niveau waar praktische bezwaren en materiele beslommeringen wegsmelten.

Wie kunst beoefent geeft vorm aan zijn verlangen naar licht en helpt tegelijk om het verlangen te lenigen. Het wordt helemaal bijzonder als we dat met elkaar en in gemeenschap kunnen delen. Dan wordt het een helende kracht die ons overstijgt en tot grote daden oproept, op weg naar nieuw en Goddelijk menselijk leven.

We staken al de twee kaarsje van de adventskrans aan en laten het licht van de Paaskaars schijnen over ons samenzijn.

En zingen we dan over dit huis waar de deur open staat, waar zoekers en zieners hun harten verwarmen, van toekomst gaan dromen….

 

Dit huis is een huis waar de deur openstaat,
waar zoekers en zieners, genood of gekomen,
hun harten verwarmen, van toekomst gaan dromen,
waarin wat hen drijft tot herkenning gaat komen,
de vonk van de Geest in hun binnenste slaat.

Dit huis is een huis waar gemeenschap bestaat,
waar zangers en zeggers bijeen zijn gekomen
om uiting te geven aan waar zij van dromen,
waardoor een beweging ontstaat die gaat stromen,
die nooit meer, door niemand, zich inperken laat

(T: Margryt Poortstra M: Tom Löwenthal)

 

Psalm 103

We beginnen deze viering met de lezing van psalm 103. Een kunstwerkje op zich, dat in poëzie en beeldende taal onze wereld warm kleurt. De psalm laat zien en voelen hoe goed en oneindig liefdevol onze God is en wat dat betekent voor ons. De tekst is zo bemoedigend en hoopgevend, dat de vader van Karl Barth, een Zwitsers theoloog, het hem als kind op elke verjaardag voorlas: een belangrijk geschenk. Wij doen het onszelf cadeau vandaag op de dag na Sinterklaas. Karl zei over die psalm: `ik luisterde dan niet met een half oor, want ik wist dat er mooie passages in voorkwamen, met als hoogtepunt de verzen 15 en 16. We hopen op jullie volle oor: oververdiend voor die tekst die we nu lezen.

Prijs de HEER, mijn ziel,
prijs, mijn hart, zijn heilige naam.

Prijs de HEER, mijn ziel,
vergeet niet één van zijn weldaden.
Hij vergeeft u alle schuld,
hij geneest al uw kwalen,

hij redt uw leven van het graf,
hij kroont u met trouw en liefde,
hij overlaadt u met schoonheid en geluk,
uw jeugd vernieuwt zich als een adelaar.

De HEER doet wat rechtvaardig is,
hij verschaft recht aan de verdrukten.
Hij maakte aan Mozes zijn wegen bekend,
aan het volk van Israël zijn grootse daden.

Liefdevol en genadig is de HEER,
hij blijft geduldig en groot is zijn trouw.
Niet eindeloos blijft hij twisten,
niet eeuwig duurt zijn toorn.

Hij straft ons niet naar onze zonden,
hij vergeldt ons niet naar onze schuld.
Zoals de hoge hemel de aarde overspant,
zo welft zich zijn trouw over wie hem vrezen.

Zo ver als het oosten is van het westen,
zo ver heeft hij onze zonden van ons verwijderd.
Zo liefdevol als een vader is voor zijn kinderen,
zo liefdevol is de HEER voor wie hem vrezen.

Want hij weet waarvan wij gemaakt zijn,
hij vergeet niet dat wij uit stof zijn gevormd.
De mens – zijn dagen zijn als het gras,
hij is als een bloem die bloeit op het veld
en verdwijnt zodra de wind hem verzengt;
de plek waar hij stond, kent hem niet meer.

Maar de HEER is trouw aan wie hem vrezen,
van eeuwigheid tot eeuwigheid.
Hij doet recht aan de kinderen en kleinkinderen
van wie zich houdt aan zijn verbond
en naar zijn geboden leeft.

De HEER – zijn troon staat vast in de hemel,
als koning heerst hij over alles.
Prijs de HEER, u die zijn boden bent,
sterke helden die doen wat hij zegt,
gehoorzaam aan het woord dat hij spreekt.

Prijs de HEER, hemelse machten,
dienaren die doen wat hem behaagt.
Prijs de HEER, al zijn schepselen,
prijs hem, overal in zijn rijk.
Prijs de HEER, mijn ziel.

https://www.debijbel.nl/bijbel/NBV/PSA.103

 

1

‘Kan kunst de wereld redden?’

Dat was hét thema in 1993 toen Antwerpen culturele hoofdstad van Europa werd. Een gegeerde titel voor een provinciestad met tonnen ambitie. Nu, 37 jaar later, blijft de vraag brandend actueel.
Kan kunst de wereld redden? Of beter: wat vermag kunst in onze wereld vandaag. Laten we stilstaan bij het verbindende, het verrassende, het appellerende, het helende dat literatuur, beeldende kunst in haar vele vormen, muziek en dans tot stand brengen.

In een grot in Indonesië zijn tekeningen gevonden die meer dan 40.000 jaar oud zijn. Op een kalksteenmuur is een jachtscène met een wrattenzwijn te zien. Nog voor het ontstaan van geschreven taal was tekenen een middel tot communicatie,. Tot op vandaag blijft kunst dat onontbeerlijke, veelzijdig communicatiemiddel. Kunst is taal an sich.
Stel je voor, een wereld zonder kunst, bv deze ruimte. Denk de glasramen weg, het kruisbeeld, de kleuren en het design … (en ons samen geschilderde doek!) Het zou een kale, lege plek zijn. De architectuur, de beelden en de kleuren: al deze elementen samen maken van deze ruimte een plek met een bijzonder karakter. Het beeld van de gekruisigde Jezus hier vooraan is een opvallend element. We weten nauwelijks iets over de ontwerper ervan of over de motivatie noch inspiratie. Dit beeld – zo anders dan de meest gangbare kruisbeelden – heeft misschien, bij de eerste vieringen in deze kerk in de jaren ‘60, mensen op een nieuw spoor gezet of een verfrissend perspectief aangereikt. Mogelijks heeft het menselijkheid ter sprake gebracht, geloof bevraagd, het lijdensverhaal verdiept.

Is dat nu net wat kunst doet? Het herinnert ons telkens weer aan onze menselijkheid (niets menselijks is ons vreemd) en toont verbanden, stelt vragen, vaak tegen de stroom in. Beeld, muziek, woord, … ze houden ons een spiegel voor die ons helpt de wereld beter te begrijpen. Niet alleen de wereld, maar ook onszelf.

Herken je de ervaring? Een schilderij dat je raakt zonder dat je onmiddellijk weet waarom. Of dat ene lied dat precies verwoordt hoe je je voelt of dat je terugvoert naar een dierbare plek. In onze samenleving waar, in sneltreinvaart, zoveel verandert is kunst misschien wel belangrijker dan ooit. Sommigen zeggen: even belangrijk als lucht, als water. Het is een levensbehoefte met zicht op toekomst. Ook daar waar oorlog woedt, waar onderdrukking heerst, waar onmenselijkheid regeert. Daar geeft kunst taal aan verzet, aan verlangen naar vrijheid, aan kracht om de gruwel te doorstaan.
Brigitte Hermans bv. onderzoekt hoe kunst in o.a. Syrië en Palestina een tegenwicht biedt tegen bezetting, structureel onrecht en collectief verlies. Ik denk aan twee Palestijnse gezelschappen die toerden in Vlaanderen.

– De Palestijnse Circusschool met een voorstelling over de moeilijkheden die alle vluchtelingen van over de hele wereld ondervinden tijdens hun vlucht naar een veilige, betere plaats. De circusschool o.l.v. de Belgische Jessica De Vliegher organiseert ook workshops voor jongeren in Gaza.

– In Gent brachten Palestijnse artiesten de performance ‘Badke’, een eigentijdse versie van de dabke (een traditionele dans voorbehouden voor (huwelijks)feesten). Een explosie van vreugde en verbondenheid, als antigif tegen de harde werkelijkheid die onder het feestelijke oppervlak schemert. In ‘Badke’ worden levensdrift en danslust een vorm van verzet. Als toeschouwer word je meegezogen en ervaar je bijna zelf de ademnood.

Deze voorstellingen verbeelden verlangen naar vrijheid. Het zijn krachtige uitdrukkingen van verzet én hoop. De spelers en de makers geven creatief vorm aan hun wereldbeeld. Ze gaan in gesprek met de tekenen van de tijd. Het sociale aspect kreeg de voorbije decennia een voorname plek in verschillende kunstpraktijken.

Soms kunnen toeschouwer noch kunstenaar echt de vinger leggen op hoe iets tot stand kwam en wat het teweeg brengt.
Ik denk terug aan een toonmoment in een kleine Brusselse galerie. Een kunstenaar toonde er een werk waar hij enkele jaren aan werkte. Een doek dat gaandeweg een wisselende invulling en bestemming kreeg. Het toonmoment reserveerde hij voor familie, vrienden, mensen die hem dierbaar zijn. En voor de toevallige voorbijganger. We hebben er gekeken, gezeten, gesproken, gezwegen. Ik was geraakt: de prachtige kleuren; weten van de vele uren werk; de moeilijke en donkere dagen in ons aller levens; de twijfels en angsten; het fijne en vreugdevolle dat ons te beurt viel; dankbaarheid om elkaar; … Het doek, een patchwork van donker naar licht, en de maker. Gelukkige, bevoorrechte en dankbare mensen zijn wij, zelfs met alle duisternis die ook wij kennen. ‘Remember the sun’ heet het werk.

 

Getuigen zijn wij van het licht, dicht Guido Vanhercke: Als is de duisternis hardnekkig, nog sterker is het trouwe licht. Wij mensen zijn geplooid naar licht…
Laten we zingen, het lied ‘Getuigen van het licht’, met tekst van Guido Vanhercke en op muziek gezet door Mark Joly.

Getuigen zijn wij van het licht.

Getuigen zijn wij van het licht
Al is de duisternis hardnekkig,
nog sterker is het trouwe licht.

Waar leven is daar hoopt het licht,
Daar wenkt, daar leidt dit koppig licht.
Wij mensen zijn geplooid naar licht.

Wij weten van de blik die draagt,
van weg, van stem, van overvloed.
Er is een blik in ons gelegd
die weet van thuiskomst, altijd weer.

Alsof wij worden toegevoegd
aan grootheid die ons overstijgt,
Alsof ons licht het grote Licht
nog groter maakt in trouw en moed.

T: Guido Vanhercke M: Mark Joly

 

2

Omringd door kunst, als een gebed…

Gelukkig is kunst, als bron van licht en richtingwijzer, alom tegenwoordig, een beetje als een gebed – als we maar aandacht hebben voor wat ons omgeeft. Ik schreef deze tekst aan een oude tafel die ooit een kunstenaar heeft gemaakt, met een groot schilderij van Martijn Derese (van Martijn Derese) dat ons on de living bekijkt. En ik denk aan de jonge ondernemer die een huis kocht om aan Thope te verhuren en zegt: we gaan de benedenverdieping eerst nog een beetje liefde geven.

Ons huis, onze kamer, en de publieke ruimte zijn plekken waar we ons met kunst omringen, met getuigen van licht die ons dragen en ook anderen uitnodigen om met nieuwe ogen te kijken. Francis Michels doet dit in een woning die helemaal omgedoopt werd tot CultuurThuis Henri. Op zondagnamiddag is er uitdrukkelijk iedereen welkom, kansarmen bij uitstek, rond gedichten, muziek, schilderijen. Ook in de week is er plaats voor heel wat mensen, inclusief kwetsbare bezoekers die er allerlei kunstvormen en muziek kunnen leren beoefenen. Het geeft hen een nieuwe manier van communiceren en verbinden, die recht doet aan wie ze zijn en aan hun kracht.

Ook Charlotte en Ruben, de kinderen van mijn overleden zus, konden soms glunderen dankzij zo’n helende kracht. Met dank aan een begenadigde kunstlerares in Sint-Gregorius die hen aanmoedigde en in staat stelde echt prachtige dingen te maken. Ze dragen het mee tot op vandaag, en het was vorige week te bewonderen in de kerstmarkt van de vzw bindkracht. Hoe veel meer nodigt dit uit tot verbinding, dan commerciële kerstwaar. In al deze werken klopt het hart van de makers, er is maanden, weken naartoe gewerkt en uitgekeken naar de reacties. We worden betrokken op elkaar in die blik, in die openheid tot contact dat dieper gaat dan het oppervlakkige. Hier wordt verteld over de dromen en het visioen van vrede. Geen gekochte FIFA-vredesprijs.

Kunst kan ook elders onverwachte openheid creëren. Bij een aaneenschakeling mensonterend geweld in de krant wordt het soms moeilijk om niet weg te kijken of tot gewenning te komen. Dan zijn cartoons als die van Kamagurka goud waard. In al hun eenvoud slaan ze regelmatig de nagel op de kop, laten zien wat echt scheef zit en maken de boodschap met humor verteerbaar. Een beetje als een parabel die gemakkelijk laat klinken wat onze oren anders moeilijk kunnen verteren.  

Diezelfde toegankelijkheid en openheid voor kritiek vinden we bij kunst in de publiek ruimte van de stad. Voor The Crystal Ship editie 2026 in Oostende is ‘verandering’ een inspiratiebron – hun website https://www.thecrystalship.be/nl/thema schrijft ‘om publieke ruimtes om te vormen tot krachtige verhalen over transformatie, groei of hoop. In tijden van maatschappelijke, stedelijke en ecologische uitdagingen nodigt men uit om datgene te verbeelden wat voortdurend in beweging is — mensen, maar ook de wereld zelf, vol dromen, breuklijnen en nieuwe mogelijkheden. Men heeft er aandacht voor dat verandering op grote en kleine schaal, persoonlijke veranderingen die ons dagelijks leven beïnvloeden. Elke kunstenaar kan vanuit zijn of haar eigen visie een deel van dit grotere verhaal te vertellen. Zo worden de muren plaatsen van dialoog en reflectie. Het lijkt wel een project voor Dominicus -> is hier niet wat meer kleur en relief aan te brengen in de buitenmuren?

Buiten onze eigen omgeving zien we schoonheid soms onverwacht opduiken temidden het puin en de vreselijke verwoesting die oorlog en pollutie achterlaten: een rode fenix opstijgend uit Gaza, Karin Wasfi die cello speelt na de bombardementen op Baghdad, de pianist Ludovico Einaudi op een ijsschots in de noordelijke ijszee,… Het zijn adembenemend sterke tekenen van moed en hoop en veerkracht.

Zo bezong ook Tutu Poane vorige donderdag ‘When we love’ voor de 10de Mandela lezing aan de UGent. Iedereen werd er warm van. Zelfs al hoorden we van 2 ambassadeurs hoe zo’n 23 miljoen jonge werklozen zonder uitzicht leven in landen die steen-rijk zijn (letterlijk) maar door het rijke westen worden leeggeroofd en uitgebuit. Een schrijnend uitzichtloos bestaan en een tikkende tijdbom met grote verantwoordelijkheden: https://www.youtube.com/watch?v=HZ5mS-P_JMQ

En zo reisden we met kunst van Gent en Oostende over Gaza, Irak en Noorwegen naar Zuid-Afrika en wil ik dit verhaal graag eindigen in een eiland ten Zuiden van Japan. Lieve Blancquaert, kunstenares achter de fotolens, ging er op zoek naar het beroemde wonder van de vele puike 100-jarigen in een kleine gemeenschap. Als belangrijkste recept voor gezonde ouder worden haalden ze `sociaal contact’ aan. Deze foto op de 11.11.11-kalender 2025 toont een vrouwenkoor van 80+ers. Lieve Blancquaert schrijft: Het is ongelofelijk ontroerend – want ze zingen echt vals. Maar prachtig om zien hoe ze elkaar helpen en zo gelukkig en complexloos oud worden’.  

 

Lied aan het licht

Licht dat ons aanstoot in de morgen,
voortijdig licht waarin wij staan
koud, een voor een, en ongeborgen,
licht overdek mij, vuur mij aan.
Dat ik niet uitval dat wij allen, zo
zwaar en droevig als wij zijn
niet uit elkaars genade vallen
en doelloos en onvindbaar zijn.

Licht van mijn stad de stedehouder,
aanhoudend licht dat overwint.
Vaderlijk licht, steevaste schouder,
draag mij, ik ben jouw kijkend kind.
Licht, kind in mij, kijk uit mijn ogen
of ergens al de wereld daagt
waar mensen waardig leven mogen
en elk zijn naam in vrede draagt.

Alles zal zwichten en verwaaien
wat op het licht niet is geijkt.
Taal zal alleen verwoesting zaaien
en van ons doen geen daad beklijft.
Veelstemmig licht, om aan te horen
zolang ons hart nog slagen geeft.
Liefste der mensen, eerstgeboren,
licht, laatste woord van Hem die leeft.

T. Huub Oosterhuis M.Antoine Oomen

 

Het is boeiend om kunstenaars zelf te horen vertellen over hun artistieke praktijk, over het maakproces en de diepere betekenis ervan. Soms verneem je iets over de innerlijke bewogenheid en hoe hij/zij kijkt en ziet, het leven ervaart. Vooraleer we leerden lezen en schrijven hebben we allemaal getekend, hebben we nagetekend en taferelen verzonnen. We hebben emoties uitgebeeld in allerlei kleuren en vormen. Onderweg zijn velen van ons het een beetje verleerd. Dat willen we nu terug opnemen. Op je stoel vind je een kaart met een aanzet, een begin. Laat je fantasie de vrije loop en teken verder. Laat je inspiratie het overnemen en verwonder je over het resultaat…

20251207 _kan_kunst_de_wereld_redden_tek

 

Tafeldienst

We worden uitgenodigd aan de tafel van brood en wijn in het spoor van Jezus van Nazareth.
Onze tafel van breken en delen werd ontworpen door kunstzinnige handen, vervaardigd van hout met een verhaal. We zijn dankbaar voor alle schoonheid die ons omgeeft, voor licht dat sterker is dan alle duisternis.
Dankbaar gedenken we Jezus van Nazareth die zichzelf gaf als brood en wijn, voedsel ten leven. Dat wij ook voor elkaar en voor velen voedsel mogen zijn.
We weten ons verbonden met allen die ons in leven en dood voorgingen, onze lieve doden. We verbinden ons met alle mensen die, wereldwijd, schoonheid en licht zoeken in menselijkheid en vrede.
Gezegend de onzienlijke, gezegend de verborgene, gezegend de levende.
Laten we aan tafel gaan.

Gezegend de onzienlijke
gezegend de verborgene
gezegend de levende
dag liefde die dorstig maakt
licht dat ziende maakt.

Gezegend mensen die goed zijn
de hand die niet slaat
de mond die niet verraadt
de vriend die zijn vriend niet verloochent.

Gezegend zij de vrouw voor de man
en de man voor de vrouw
en oud voor jong en sterk voor zwak.

Gezegend is de nieuwe mens voorbij de dood
die in ons zucht en kreunt,
die in ons leeft Jezus Messias.

Die zich gegeven heeft,
zich nemen laat,
die wordt gebroken,
uitgedeeld van hand tot hand,
als brood gegeten.

Gezegend wie, door angst gelouterd,
aan de dood voorbij,
leven in licht, opnieuw geboren.

Gezegend de onzienlijke
gezegend de verborgene
gezegend de levende
dag liefde die dorstig maakt
licht dat ziende maakt.

T. Huub Oosterhuis M. Bernard Huijbers

 

Onze Vader

Vredeswens

Dat we onze kunstenaarsziel behouden en zo een weg naar vrede vinden. Dat we die schat aan sociale vaardigheden koesteren, waardig en complexloos gelukkig ouder kunnen worden – en zo licht mogen zijn en doorgeven. De vrede zij met u.

Uit vuur en ijzer

Uit vuur en ijzer zuur en zout
zo wijd als licht zo eeuwenoud
uit alles wordt een mens gebouwd
en steeds opnieuw geboren.
Om ijzer in vuur te zijn
om zout en zoet en zuur te zijn
om mens voor een mens te zijn
wordt alleman geboren.

Om water voor de zee te zijn
om anderman een woord te zijn
om nieuwmand weet hoe groot en klein
gezocht gekend verloren.
Om avond- en morgenland
om hier te zijn en overkant
om hand in een andre hand
om niet te zijn verloren.

Om oud en wijd als licht te zijn
om lippen water dorst te zijn
om alles en om niets te zijn
gaat iemand tot een ander.
Naar verte die niemand weet
door vuur dat mensen samensmeedt
om leven in lief en leed
gaan mensen tot elkander.

T: Huub Oosterhuis M: Poolse volksmelodie