Dominicus Gent

Viering van zondag 4 oktober 2026

VREDESCOMMUNICATIE MET FRANCISCUS

 

God, Gij die de wereld schept via Uw woord.
Wees voor ons een woord van moed,
van troost, een woord dat vrede sticht.
Stem ons af op Uw stem, als wij ons
in dit uur van samenzijn
stellen onder Uw licht.

 

4 oktober: Franciscus

Het is 4 oktober vandaag en al diegenen die vanmorgen al een blaadje van de Druivelaaralmanak hebben getrokken, hebben gezien (of weten) dat Frans van Assisi, Franciscus dus, de ‘heilige van de dag’ is… Hij stierf op 3 oktober 1226 en werd de dag erop begraven en 4 oktober werd dus zijn “feestdag”. Vorige week kwam de minderbroeder n.a.v. de Vredesweek hier ook al even ter sprake en las een jong meisje op het einde van de viering het bekende en mooie gebed ‘Maak mij tot een instrument van Uw vrede’.

Samen met een medebroeder trok Franciscus in 1219 vanuit het kruisvaarderkamp in Egypte blootvoets en ongewapend naar het kamp van ‘de vijand’. Hij wilde de moslims en sultan Malek Al-Kamil spreken.
Het is een van de bekende verhalen over de populaire heilige.

Franciscus stelde een teken in de tijd. Hij deed iets radicaal anders dan wat de tijdsgeest hem influisterde. Net zoals de sultan verbrak hij de spiraal van geweld waarin zijn tijd verwikkeld was om de ander te ontmoeten vanuit een verlangen naar broederschap en vrede.
De communicatie verliep toen niet in de vorm van een hard strijdgesprek, maar via tolken nota bene, in een open sfeer van wederzijdse verwondering en respect. De sultan was diep onder de indruk van de moed en nederigheid van de minderbroeder uit Assisi.

Heel anders dan wat een pater benedictijn lang geleden aan onze Pax Christi-groep vertelde. Hij leefde al een hele tijd in onmin met een confrater. Dat knaagde zodanig dat hij zijn medebroeder op kerstavond opzocht met de bedoeling om elkaar de hand te reiken en zo vrede te sluiten. Hij trok dus zijn stoute schoenen aan, klopte aan, de medebroeder deed zijn kamerdeur open, zag wie daar op de drempel stond en… sloeg de deur zo snel als hij kon voor zijn neus weer dicht.

Dan sta je daar met al je goede bedoelingen maar het is natuurlijk altijd de vraag hoe de ander reageert op een uitgestoken hand; uiteindelijk is die reactie fundamenteel. Jezus leert daarover (dat je in dat geval het stof van je schoenen moet kloppen en verdergaan) een en ander waarover we het dadelijk nog zullen hebben.

Nu nog even terug naar Broeder Franciscus. In het jubeljaar 2000 maakte de Italiaanse bard Angelo Branduardi op vraag van de Franciscanen een mooie plaat met liedjes over en teksten van de heilige. Zo werd ook het beroemde Zonnelied opgenomen. Lieve Daniels, een tolk Nederlands-Italiaans uit Ruddervoorde, kent Branduardi persoonlijk en vroeg hem of hij de tekst van het lied ook in het Nederlands wilde opnemen. Branduardi zag dat wel zitten op voorwaarde dat het in 1 opnamedag kon. Daniels vloog dus naar Italië, leerde de zanger de fonetische uitspraak van de Nederlandse vertaling waarna de opname plaatsvond. We luisteren hier en nu naar de tekst van ‘Het Zonnelied’ zoals aan Franciscus toegedicht. We projecteren ook de partituur; het gaat er best vrolijk aan toe en ik nodig u uit om mee te zingen.
 

Enkel U komt toe, o Heer, alle glorie, alle eer.
Goede Vader, wees gezegend en geloofd.
Enkel U wordt niet te licht het allergrootste toegedicht
en wij buigen voor U nederig het hoofd.

Wees geprezen, goede Heer, en uw schepping evenzeer.
Zuster Zon haar licht en helend-warme stralen.
‘t Is een wonder, wis en waar, dat U ons verlicht door haar,
moge zij uw goedheid naar ons toe vertalen.

Wees geloofd voor Zuster Maan en de sterren die er staan
en de nacht hun klaar en helder schijnsel geven.
Wees geloofd voor Broeder Wind, die in wolken regen vindt
en verspreidt opdat uw schepping moge leven.

Wees geprezen, goede Vader, voor het koele reine water,
Dat ons laaft en wast en droogte doet verdwijnen.
Wees geloofd ook voor het vuur,
dat ons warmt in ‘t late uur
En zijn vreugde en zijn kracht op ons laat schijnen.

Wees geprezen, o mijn Hoeder, voor de Aarde onze moeder,
die ons koestert en ons dierbaar leven geeft,
vruchten vol van smaak en geuren,
bloemen weelderig van kleuren
en de bomen en het gras en al wat leeft.

Wees geloofd voor hen die leven in uw liefde en vergeven,
ook als onrecht en ellende hen dan honen,
en gezegend ook diegenen, die door vrede te verlenen,
zich voor U, o Vader, mogen laten kronen.

Wees geprezen, o mijn Heer, voor ons lichaam broos en teer,
dat de Dood van ‘t leven zomaar kan bestelen,
want gezegend zijn ook dezen,
die de Dood niet moeten vrezen,
omdat zij voor altijd in uw liefde delen.

 

Lezing: Mt 18,11-17

Want de Zoon van de mensen is gekomen om te redden, wat verloren was.
Wat dunkt u, indien een mens honderd schapen had, en eén daarvan is afgedwaald, zal hij niet de negen en negentig laten, en de bergen opgaan en het afgedwaalde zoeken?
En indien het geschiedt dat hij het vindt, voorwaar zeg Ik u, dat hij blijer is over dat ene, dan over de 99 , die niet afgedwaald waren.
Zo ook wil uw Vader Die in de hemelen is, niet dat een van deze kleinen verloren gaat.
Maar indien uw broeder tegen u gezondigd heeft, ga heen en spreek hem onder vier ogen en; indien hij u hoort, zo hebt gij uw broeder terug gewonnen.
Maar indien hij niet naar u luistert, neem nog een of twee mensen met u mee; opdat alles berust op de verklaring van twee of drie getuigen.
En indien hij geen gehoor geeft; leg het dan voor aan de gemeente; en indien hij ook aan de gemeente geen gehoor geeft, dan is hij voor u als de heiden en de tollenaar.

1

Jezus wilde communicatie op gang brengen waar de uitstoting officieel van kracht was: communicatie dus met publieke zondaars zoals tollenaars en publiek uitgestoten mensen: bezetenen, melaatsen, kortom allen die als ‘onrein’ werden behandeld.

Daarom is Jezus soms fel en polariserend. Hij haalt uit tegen hogepriesters of farizeeën die mensen kleineren en uitsluiten. Hij gaat te keer op het tempelplein en hij is uiterst scherp tegenover machthebbers.
Anderzijds wil Jezus gesprek op gang brengen met die uitgeslotenen, hen erbij halen. Hij doet dat vanuit een ongelooflijk vrije houding. Jezus is niet bang om hen te ontmoeten. Soms met een eenvoudige vraag: Wat wilt gij dat ik voor u doe? Soms vriendelijk, maar soms ook confronterend: “Sta op, neem je bed op en ga.“ Soms laat Jezus zich overtuigen, en stelt hij zijn eigen mening bij door aandachtig, heel aandachtig te luisteren naar de pijn die zijn woorden bij de andere hebben opgeroepen.
Zo schept Jezus een wereld van geheelde mensen, in een samenleving waar vrede komt en niet langer meester-knecht-verhoudingen.

Niet overal en zeker niet altijd lukt dat. Niet altijd kunnen zijn ontmoetingen of gesprekken mensen helen of hen opnieuw verbinden met hun familie. Waar mensen samenleven, zijn conflicten.
In de lezing van vandaag gaat het over een conflict in een heel specifieke situatie: namelijk een conflict tussen gelijken in een gemeenschap: iemand heeft een ander kwaad berokkend. Wat kunnen we dan best doen?

Probeer er eerst onder 4 ogen over te spreken. Dat is de gekende rabbijnse methode, die Jezus hier volgt. Geen doofpot, maar ook geen escalatie: een gesprek gericht op herstel. Geen haatberichten dus op sociale media en geen publieke schandpalen als eerste stap.

Als er geen luisterende houding is, als de deur dichtgaat, haal er dan nog één of twee anderen bij. Probeer zo opnieuw te spreken. Zoek dus solidariteit als slachtoffer, denk niet dat je dit individueel moet aanpakken. Wentel je niet in een slachtofferrol.

Lukt het nog niet, dan mag je de gemeenschap erbij betrekken. De groep krijgt hier dus ook een verantwoordelijkheid. Dat vind ik een heel waardevol idee. Mensen worden zo niet aan hun lot overgelaten.
Is ook die derde stap hopeloos? “Dan is die persoon voor u zoals de tollenaar en de heiden.”
Wat betekent dit? Betekent dit dat wij zo iemand na die 3 stappen loslaten? Buitensluiten uit de gemeenschap? Excommuniceren?

Deze zin klinkt vreemd. Want, als wij kijken hoe Jezus zelf omgaat met heidenen en tollenaars, dan is het duidelijk dat hij met hen at, hen genas en zelfs een tollenaar riep als zijn leerling. Jezus beschouwde hen dus als ‘verloren schapen’, maar tegelijk vond Jezus dat hij die schapen moest blijven zoeken, blijven aanspreken.
Behandelen als een tollenaar of een heiden, dat betekent voor Jezus dus niet dat je zo iemand koudweg moet negeren of haten. Alleen is de relatie wel veranderd. Zo iemand, die na 3 stappen nog niet inziet wat hij aan schade heeft berokkend, is niet langer een gelijke uit de gemeenschap. Zo iemand is ‘verloren’, en moet opnieuw ‘horen’, leren luisteren naar de boodschap van verzoening. Een hernieuwde, liefdevolle houding is dus nodig. Daarom is het ook betekenisvol dat na deze passage het evangelie van Matteüs verder gaat over vergeven. Niet 7 maal, maar zeventig maal zevenmaal.

Franciscus van Assisi heeft, in de dertiende eeuw, deze boodschap van dialoog in praktijk willen brengen. Geen polarisatie, maar een zoektocht naar vredesdialoog met de vijand.
Jezus en Franciscus : moedig in woord en daad in hun contacten met machthebbers, mild en bekommerd om de zwaksten, blijvend op zoek naar vrede in tijden van polarisatie.

Diezelfde bekommernis zagen we deze week in Madrid, voor de 87-jarige Maricarmen Abascal. Zij werd door de politie uit haar appartement gezet, waar ze 71 jaar woonde. Volgens de huurdersbond steeg haar huur van 500 euro naar uiteindelijk 1.650 euro per maand. De grote solidariteitsbeweging leidde tot een akkoord. Maricarmen kan naar haar woning terugkeren. Maar het protest leidt ook tot druk op de regering. De advocate van Maricarmen zei dat deze actie “kan bijdragen aan het verandering op het vlak van huisvesting in het algemeen”.
Tot op vandaag kan mildheid voor kwetsbare mensen en inzet voor vrede, ons inspireren.

 
2

Behalve Maricarmen in Spanje was de Vlaamse contentcreator, wie bedenkt het, Jonathan Medart, vorige week in het nieuws. Een contentcreator meent dat hij iets te zeggen heeft dat moet gehoord worden en slingert dat dan op internet zoals een influencer ook meningen en producten aan de man of vrouw brengt. Toen Medart met zijn partner Seppe – nog niet eens hand in hand – door Gent wandelde werden ze uitgescholden met alle fraais dat men homo’s toeroept, tegenwoordig weer erg luid vanuit z’n ‘bubbel aan vooroordelen’.
Medart had dat alles met zijn smartphone gefilmd, dat is wat influencers nu eenmaal doen en zette dat vervolgens online waarbij de beelden niet geblurd werden; de belagers waren dus herkenbaar en werden aan de publieke schandpaal genageld. Maar in een en dezelfde beweging ook enkele ‘omstanders’ die er niets mee te maken hadden. Vandaar dat Medart zijn beelden inmiddels offline haalde, want net als veel andere influencers heeft hij een zeer ruim bereik. Medart wilde een statement maken (en voor queer Gent, de plaatselijke LGBTQia+-gemeenschap kwam het gebeuren niet als een verrassing). Was hier écht geen gesprek meer mogelijk? Konden niet op een andere manier nog stappen van toenadering worden gezet?

Toen ik dat nieuwsbericht dus overdacht in functie van hoe toch nog tot communicatie komen, kwam ik gelijk het polarisatiespook tegen; we leven in wel zéér gepolariseerde tijden.
De statements in de flashes moeten bij voorkeur ultrakort zijn, de aandachts-boog nietwaar en dus volstaat een goed-gemikte oneliner die liefst tegenreactie oproept, zo heftig mogelijk. Niet dat mensen dan met elkaar in gesprek gaan: als anonieme trollen reageren ze dan in de open riool die de website van HLN is. Van nuance is er nauwelijks sprake. Er is nog weinig voeling met andere groeperingen die een andere mening zijn toegedaan.

Bepaalde machthebbers en politici gaan dergelijke dynamiek ook extra versterken door deze kanalen volop op die manier uit te spelen. Bovendien gaat het in de praktijk dan ook veelal om figuren die met hun boodschap ook zelf willen verdelen, polariseren en zo heersen, wat uiteraard lijnrecht ingaat tegen de filosofie van herstel van communicatie. Ze zijn vooral uit op het vergroten van hun populariteit bij de eigen achterban, de extra polarisatie die dit creëert in de samenleving weegt hier voor hen niet tegen op. Ene Donald Trump vormt hiervan uiteraard het duidelijkste voorbeeld maar de Israëlische premier Netanyahu doet ook goed zijn best om zijn achterban op hun wenken te bedienen met Putin dan als volwaardige derde… Vrede lijkt verder weg dan ooit…

En toch wil ik twee voorbeelden geven van hoopvolle communicatie.

Een houding die mij sterk aanspreekt, temidden alle agressie die tegenwoordig in televisieprogramma’s vervat zit omwille van de jacht op kijkcijfers en de controverse die men voortdurend lijkt op te zoeken, betreft televisiemaker Arnout Hauben die voor zijn populaire programma de lage landen heeft ingeruild voor de Pyreneeën maar de mensen die hij tegenkomt en aanspreekt nog steeds onbevangen en met veel respect tegemoet treedt, zoals onlangs ook in Lourdes. Hij laat de andere absoluut in zijn/haar waarde en dat levert “gewone”, warme en mooie televisie.

Dat is een eerder kleinschalig voorbeeld alhoewel zijn programma toch ook een miljoen kijkers bereikt. Een ander voorbeeld is minder kleinschalig: het recente pausbezoek aan Frankrijk bracht verrassend honderdduizenden op de been en ik weet wel dat Paus Leo dan ook weer de grijsgedraaide plaat met klassieke standpunten oplegde maar toch raakte het me wel dat ook erg veel jonge mensen hoe dan ook de hand aan de ploeg willen slaan en zich inzetten voor kwetsbare mensen en vrede. Met het evangelie als wegwijzer. Leo blijkt een pleitbezorger van vrede, strijd tegen armoede en heelheid van de schepping… Nu ook binnenkerkelijk nog nieuwe bakens uitzetten!

 

   Tafeldienst
 
Al wat in ons hart leeft en door ons hoofd spookt maar onuitgesproken blijft, leggen we nu in handen van de Eeuwige.

We doen dat in verbondenheid met wie we missen maar nooit vergeten, onze lieve doden waarvoor we de kaarsjes in de schaal aansteken.

En we weten ons ook verbonden en solidair met allen voor wie het brood niét in twee gelijke delen wordt gedeeld opdat niemand teveel en geen een te weinig zou hebben.

Het kaarsje brandt ook voor alle vredestichters van vandaag.

‘GEZEGEND DE ONZIENLIJKE’
Tekst: Huub Oosterhuis Muziek: Bernard Huijbers

Gezegend de onzienlijke
Gezegend de verborgene
Gezegend de levende
Dag liefde die dorstig maakt
Licht dat ziende maakt.
Gezegend mensen die goed zijn
De hand die niet slaat
De mond die niet verraadt
De vriend die zijn vriend niet verloochent.
Gezegend zij de vrouw voor de man
En de man voor de vrouw
En oud voor jong en sterk voor zwak.
Gezegend is de nieuwe mens
Voorbij de dood
Die in ons zucht en kreunt
Die in ons leeft
Jezus Messias.
Die zich gegeven heeft
Zich nemen laat
Die wordt gebroken
Uitgedeeld van hand tot hand
Als brood gegeten.
Gezegend wie door angst gelouterd
Aan de dood voorbij
Leven in licht
Opnieuw geboren.
Gezegend de onzienlijke
Gezegend de verborgene
Gezegend de levende
Dag liefde die dorstig maakt
Licht dat ziende maakt.

In de nacht dat Jezus werd overgeleverd,
nam Hij brood in zijn handen,
dankte U, brak het
en gaf het aan zijn leerlingen met de woorden:
“Neem en eet hiervan, gij allen,
want dit is mijn lichaam,
mijn leven, voor u gegeven.”

Zo nam Hij ook de beker met wijn,
dankte U opnieuw, en gaf hem aan hen en zei:
“Neem deze beker en drink hieruit, gij allen,
want dit is de beker van het nieuwe, eeuwige verbond,
dit is mijn bloed dat voor u en voor velen wordt vergoten
tot vergeving van zonden.
Blijf dit doen om Mij te gedenken.”

 

Onze Vader

Velen wél zijn het wel, maar toch is niet iedereen, zelfs niet in deze gemeenschap, gezegend met de zangstem van een nachtegaal… Het Onzevader verbindt ons nochtans allemaal en vandaag willen we het met z’n allen een keer bidden, ook al om de woorden nog ‘ns volledig in ons op te nemen.

Vredeswens

Vorige en ook déze week trilde de hunker naar vrede mee in onze samenkomst. Jezus en Franciscus, bepaald geen doetjes, gingen ons voor. Ze nodigen ons uit om de vrede ook onder elkaar te bewaren en door te geven. Laten we elkaar ‘Pax et Bonum’, vrede en alle goeds, wensen.
 
Slotgebed

Bidden wij
dat onze ogen mogen opengaan
voor die flitsen van een nieuwe wereld.
dat wij ons niet laten intimideren
door wie de macht hebben,
nu nog wel, maar ooit niet meer.

Dat wij vindingrijk
de kleinste kansen leren benutten
om vrede te stichten, recht te doen;
dat wij de moed niet verliezen,
dat wij die in ons spreekt van vrede
niet wantrouwen,
dat wij staande blijven in het geloof
dat niets onmogelijk is
bij God- Ik zal er zijn.

Huub Oosterhuis