Dominicus Gent
Viering van zondag 15 november 2026
Eucharistie als delen en verzoenen…
Verwelkoming
Moge deze plek een ruimte worden voor ontmoeting met de Eeuwige, die gebroken harten heelt, vermoeide harten rust geeft en versteende harten herschept.
Moge dit uur een uur van hoop zijn, in deze herdenkingsmaand november.
Moge dit samenzijn ons oriënteren op wat ons te doen staat als wij brood en wijn delen als teken van genereuze liefde.
Wij heten je welkom, jij met je gemis of verdriet, jij met je dankbaarheid.
Jij, hier in de kerk of via het scherm thuis.
In deze tweede viering in de reeks over ‘verbinding’ steken wij de kaars aan: dat het licht mag doorbreken.
Lied : Wees hier aanwezig
Wees hier aanwezig, woord ons gegeven.
Dat ik U horen mag met hart en ziel.
Wek uw kracht en kom ons bevrijden.
Wek uw kracht en kom ons bevrijden.
Woord ons gegeven, God in ons midden,
Toekomst van vrede, wees hier aanwezig.
Uw wil geschiede, uw koninkrijk kome.
Zie ons, gedoog ons, laat ons niet vallen.
Wek uw kracht en kom ons bevrijden.
Wek uw kracht en kom ons bevrijden.
Dat wij niet leven, gevangen in leegte.
Dat wij niet vallen terug in het stof.
Zend uw geest, dat wij worden herschapen.
Wek uw kracht en kom ons bevrijden.
Wek uw kracht en kom ons bevrijden.
Dat wij U horen, dat wij U leven,
Mensen voor mensen, alles voor allen.
Dat wij volbrengen uw woord, onze vrede.
Wek uw kracht en kom ons bevrijden.
Wek uw kracht en kom ons bevrijden.
Wek uw kracht en kom ons bevrijden.
T. Huub Oosterhuis M. Tom Löwenthal
De lezing komt uit het twaalfde hoofdstuk van de Romeinenbrief. Eerder een systematische uiteenzetting dan een brief. Als Paulus dit schrijft (eind jaren 50, begin 60) is hij nog nooit in Rome geweest. Er is een ekklesia, met heidenen én joden. Hij kent er wel mensen (er werd wat afgereisd!); hij schrijft dat zowel joden als heidenen bekering nodig hebben. Voor beide groepen geldt dezelfde levenshouding als de ‘ware eredienst’.
Lezing: Uit Paulus’ brief aan de Romeinen (12, 1-19; 13, 8 en 10;)
De ware eredienst is jezelf als vrije mens in dienst van God stellen.
Dat is de echte eredienst die u past.
Stem je gedrag niet af op deze wereld, verander je gezindheid; zo ontdek je wat God van je wil, wat goed en volmaakt is.
Denk verstandig over jezelf.
Sla jezelf niet hoger aan dan je kan verantwoorden.
Hou rekening met de voor ieder verschillende maat van Gods gave.
Alle delen van ons lichaam hebben ieder hun functie.
Op diezelfde manier vormen wij samen het lichaam van Christus; ieder afzonderlijk, zijn wij, zoals de ledematen van het lichaam, aangewezen op elkaar.
Onze gaven verschillen van elkaar, afhankelijk van de genade die wij ontvingen.
Hebt gij de gave van de profetie ontvangen, gebruik die in overeenstemming met het geloof.
Hebt gij de gave van dienst of van onderwijs ontvangen, legt u dan toe op dienstbetoon of onderricht.
Wie een opbeurend woord heeft, kan anderen bemoedigen.
Wie iets heeft uit te delen, schenke het weg met mildheid.
Als ge leiding geeft, doe het met ijver.
Als ge barmhartigheid bewijst, doe het blijmoedig.
Uw liefde moet oprecht zijn.
Haat het kwaad, kies het goede.
Bekommer je om de noden van de gemeenteleden.
Wees gastvrij.
Stel, voor zover het van jou afhangt, alles in het werk om met iedereen in vrede te leven.
Zorgt dat gij niemand iets schuldig zijt, behalve de onderlinge liefde.
De liefde vervult de gehele wet.
Delen wat er is…
De oorsprong uit het jodendom en het begin van het christendom tonen ons het wereld-, mens- en Godsbeeld van de Jezusvolgelingen. En vooral welke levenshouding eraan beantwoordt. Het laat ook zien hoeveel ballast het ‘schip van Petrus’ tot vandaag meesleurde. En, het stelt mij en al wie zich christen noemt scherpe vragen. Wat is de ‘wáre’ eredienst? We hoorden Paulus’ antwoord.
Met ‘ware’ eredienst bedoelt Paulus iets anders dan ‘publieke eredienst’. Denk aan het ‘Te Deum’ in de kathedraal op 21 juli.
Het jonge christendom ontwikkelde twee stappen van ‘ware’ eredienst, van waarachtige Godsontmoeting. De eerste is ‘de doop van bekering‘. De andere is ‘de maaltijd van de Heer’. Beide gaan terug tot de joodse Jezusbeweging. Wie ze ondergaat ervaart hun betekenis. Maar die Godsontmoeting werkt in ons als Gods creatieve Geest, onzichtbaar en nauwelijks onder woorden te brengen. Daarom heet dat in het Grieks: mustèrion’, geheim’. In het Latijn later ‘sacrament’ genoemd. Over beide heeft Paulus nagedacht en geschreven.
De onderdompeling in water was sinds Johannes de Doper niet langer een rituele reiniging, maar een doop van bekering. Paulus noemde het ‘door de dood heengaan zoals Jezus’. Je koos in volle vrijheid persoonlijk verantwoordelijk te zijn voor de zaak van gerechtigheid en liefde. Ondergaan in het doopwater als vaste wil tot bekering, ‘is’ Gods Geest ontvangen. In één beweging zich losmaken én zich binden, vrij zijn van door vrij te worden voor iets beters.
Paulus: ‘Stem je gedrag niet af op deze wereld; verander je gezindheid; zo ontdek je wat God van je wil, wat goed en volmaakt is’. Ontdek het beeld van God in jezelf, dankbaar voor die goddelijke kiem die verlangt naar groei, je specifiek eigen charisma. En ga op weg met jezelf en anderen. Alleen door lief te hebben, kan je liefde leren.
Dat doopsel van persoonlijke bekering verbindt je met een groep met dezelfde gezindheid, dezelfde Geest. En zo kan je wat je bent en bezit verder ontwikkelen in dienst van anderen. Concreet: samen eten op elke eerste dag van de week. Zoals Jezus zijn leerlingen vroeg: ‘de maaltijd van de Heer’. Vandaag noemen we dat ‘eucharistie’ met het Griekse woord voor dankzegging. Een beetje een eenzijdig woord. Want er wordt gege-ten en gedronken.
De oudste beschrijving van die praktijk staat bij Paulus (1Kor 11:17-34). Dat ging zo: ieder brengt brood en wijn, voedsel en drank mee, en dat wordt gedeeld en opgegeten. Zoals bij de joodse feestmaaltijd werd elke schotel en elke dronk voorafgegaan door een dank- en smeekgebed. Dat delen moet gebeuren met de gezindheid waarmee Jezus het deed net voor hij werd aangehouden en terechtgesteld. Jezus maakte toen brood breken en delen tot symbool van hoe hij zijn leven, zichzelf, had uitgedeeld aan anderen. Samen de beker drinken werd vernieuwing van het verbond: de belofte zich ten einde toe in te zetten voor de zaak van gerechtigheid en liefde. Die maaltijd werd het prototype van wat zijn volgelingen te doen hebben: met anderen delen wat je zelf aan gaven ontvangen hebt. Zo is hij in de Geest aanwezig.
Paulus verweet de Korintiërs: ‘uw samenkomsten doen meer kwaad dan goed’. Want: ze deelden niet! Ieder at het meegebrachte zelf op, in zijn eigen kliek, zodat de een honger leed en de ander dronken was. Dat is niet ‘de maaltijd van de Heer’. Zo groeien ze nooit tot ‘Lichaam van Christus’, vond Paulus.
Dat ‘Lichaam van Christus’ is een gemeenschap waar ieder bijdraagt tot het geheel, liefdevol levenskracht met anderen deelt.
In de eerste eeuwen bracht ieder op de eerste dag van de week zijn bijdrage mee en legde die op de tafel. De voorganger bad samen met de aanwezigen. Alle voedsel werd gedeeld. Wat over was, werd door een diaken thuis besteld bij wie er niet kon zijn. Zeker tot begin vijfde eeuw (Augustinus) lag de klemtoon op de gaven van de gemeenschap die deed wat J.C. vroeg. Zo ontvingen allen de genade van eenheid onder elkaar en van gemeenschap met de Heilige in hun midden. En ‘belichamen’ ze Jezus Christus’ aanwezigheid in de wereld.
Die houding, delen wat er is, heeft mee de kerk gesticht.
In later eeuwen verschoof de klemtoon; weg van de inbreng van de kerkleden, weg van het maaltijdkarakter, weg van de samenkomst als geheel. Het ‘sacrament’ geraakte vernauwd tot de gewijde priester en zijn formule van magische woorden. Die veranderden een stukje brood en een slokje wijn letterlijk in het ‘Lichaam van Christus’ ter bewaring en aanbidding. Terwijl Paulus er de door Christus veranderde gemeenschap mee bedoelde.
Natuurlijk leven we in andere tijden. Bij ons is er geen ondervoeding. Maar de gewoonte, ja, de noodzaak van oprechte ‘eredienst’, zelf op de eerste dag van de week iets van onze levenskracht mee te brengen en aan anderen te schenken, is wezenlijk als Jezusvolger. We willen toch niet dat Paulus ons verwijten maakt?
Na de woorddienst zullen we op deze eerste dag van de week ook onze gave op de tafel kunnen leggen.
En laten we nu samen zingen.
Lied : Hier wordt het land gezocht
Hier wordt het land gezocht
waar wij gelijken zijn,
niemand apart en geen
kleuren die minder zijn.
Hier wordt de tijd verhaast
dat wij elkaar verstaan, –
handen die wenken en
ogen die opengaan.
Hier wordt de Stem gehoord
die nog niet klinken mag:
mensen die hopen op
ooit hun bevrijdingsdag.
Hier staat een tafel waar
aan ons wordt voorgedaan,
hoe wij genezen van
heersen en misverstaan.
Hier is het woord van Hem
die ons geschapen heeft:
‘Waar is je broeder,
de mens die jou nodig heeft?’
T: Jan van Opbergen M: Jaap Geraedts
Wegschenken in vrij worden…
Jezus vierde het laatste avondmaal tijdens het Joodse Pesachfeest en de daarbij horende sedermaaltijd met brood en wijn. In dit feest herdacht men de vrijwording uit het land van benauwdheid- in de bijbel Egypte genoemd-, metafoor voor de bevrijding uit verslavende systemen waarin mensen vastzitten.
Maar dit feest riep ook op om, telkens opnieuw, in elke generatie opnieuw, los te komen van die verslavende mentaliteit van ‘Egypte’. Het volk trok weliswaar weg uit Egypte, maar Egypte moest ook ‘wegtrekken’ uit het volk. En dat is lastig, want mensen hebben de neiging om te blijven verlangen naar ‘de vleespotten van Egypte’. Mensen blijven verlangen naar een God die ze als het ware in een economische logica persen, waarin prestatie, recht van de sterkste en egoïsme gelden. Dit gebeurde en gebeurt tot in religieuze bijeenkomsten toe, in bijeenkomsten die meer kwaad dan goed doen.
Hoe komen we daarvan los? Want ‘Egypte’ zit ook in ons.
Door op het Pesachfeest te ‘offeren’ , door de gaven naar de tafel in de tempel te brengen symboliseert men het loskomen uit het land van onrecht en onvrijheid. Het gebaar van het delen van brood en wijn tijdens de sedermaaltijd schept een radicale breuk met de gangbare maatschappelijke en economische logica. Het gebaar van wegschenken opent een andere dimensie in de omgang met God en de medemensen. Dit gebaar staat haaks op louter consumeren of berekenen. Het roept het visioen van vrede en ge-rechtigheid wakker.
Jezus’ leven en zijn gebaren van delen van hemzelf en van zijn volgelingen, werden al vlug herkend en verbonden met dat ‘waarachtig offeren’ van bevrijdend Pesachfeest. Ware eredienst, zei Paulus, wordt zo dienst aan God én aan de mensen. In die geest samenkomen doet goed.
Eucharistie vieren kan ook voor ons vandaag het vieren van die ‘andere dimensie’ worden. Dankbaar gedenken wij dat we vrij zijn. Aan deze tafel gelden niet de wetten van de markt, van prestatie of economisch rendement. Hier geldt de logica van delen en geven. Het breken van brood en wijn is een daad die ons bevrijdt én verzoent: wij worden vrij om heel te maken wat gebroken is. Zo herstellen, zo verfrissen wij onze relatie met de anderen en met de schepping en met God. Wij zijn verzoend met onszelf en met elkaar. Laten we dit uitzingen in een lied: Wie dit woord verstaat, die is niet meer alleen…
Lied: Dit ene weten wij
Dit ene weten wij en aan dit één
houden we ons vast in de duistere
uren: er is een Woord, dat
eeuwiglijk zal duren
en wie ’t verstaat,
die is niet meer alleen.
T: Henriëtte Roland Holst-van der Schalk M: Mariëtte Harinck
Tafeldienst
We maken de tafel klaar voor de ‘maaltijd van de Heer’.
Dankbaar voor doden en levenden die ons de weg wezen en wijzen.
Het licht dat zij schonken brandt in deze kaarsjes.
En we bidden samen met de velen op deze wereld die gerechtigheid en vrede nastreven.
Dat die solidariteit in hen en ons mag blijven branden,
als nooit dovende kaarsen.
Stilte.
Gaven van brood en wijn op deze tafel.
Daarbij voegen we onze eigen gave.
Dankbaar voor wat ons zelf gegeven was,
delen we wat nodig is voor wie nabij en voor wie ver zijn,
voor slachtoffers van oorlog en verdrukking,
voor wie dakloos is en geen eten vindt,
voor wie eenzaam is of stervensziek.
En we overwegen even in stilte wat we de komende week concreet kunnen en willen voor dichte of verre anderen.
En dit voornemen leggen we in gedachten op de tafel.
Die gaven openen toekomst.
Stilte
En bidden we om Gods zegen over al onze gaven.
En God, maak ook onszelf tot zegen voor elkaar.
En nu gaan we aan tafel voor de ‘maaltijd van de Heer’.
We sluiten aan bij wat Jezus deed,
Hij die ons zijn boodschap en zichzelf heeft geschonken.
En we verenigen ons met allen die vandaag, zoals Jezus vroeg,
hun brood en wijn’, hun inzet en hun kracht, met anderen delen.
En we zingen:
Lied : Gezegend de onzienlijke
Gezegend de onzienlijke
gezegend de verborgene
gezegend de levende
dag liefde die dorstig maakt
licht dat ziende maakt.
Gezegend mensen die goed zijn
de hand die niet slaat
de mond die niet verraadt
de vriend die zijn vriend niet verloochent.
Gezegend zij de vrouw voor de man
en de man voor de vrouw
en oud voor jong en sterk voor zwak.
Gezegend is de nieuwe mens voorbij de dood
die in ons zucht en kreunt,
die in ons leeft Jezus Messias.
Zo schreef Paulus: Want wat ik heb ontvangen en aan u heb doorgegeven, gaat terug op de Heer zelf.
In de nacht waarin de Heer Jezus werd uitgeleverd nam hij een brood, sprak het dankge-bed uit, brak het brood en zei: ‘Dit is mijn lichaam voor jullie. Doe dit, telkens opnieuw, om mij te gedenken.’
Zo nam hij na de maaltijd ook de beker, en hij zei: ‘Deze beker is het nieuwe verbond dat door mijn bloed gesloten wordt. Doe dit, telkens als jullie hieruit drinken, om mij te ge-denken.’
Dus altijd wanneer je dit brood eet en uit de beker drinkt, verkondig je de dood van de Heer, totdat hij komt.
Die zich gegeven heeft,
zich nemen laat,
die wordt gebroken,
uitgedeeld van hand tot hand,
als brood gegeten.
Gezegend wie, door angst gelouterd,
aan de dood voorbij,
leven in licht, opnieuw geboren.
Gezegend de onzienlijke
gezegend de verborgene
gezegend de levende
dag liefde die dorstig maakt
licht dat ziende maakt.
T. Huub Oosterhuis / M. Bernard Huijbers
Onze Vader
Vredeswens
Elke ontmoeting met een andere mens is een oproep. Alleen aandachtige liefde maakt ons voor elkaar toegankelijk. Elkaar zo ontmoeten laat de gezichten stralen van vrede. Schenken wij elkaar die vrede.
Communie
Slotgebed
Moge God ons allen zegenen en behoeden, en ons maken tot mensen die elkaar tot zegen zijn. We zingen deze viering uit met een lied over hartstochtelijke inzet én een plaats om te rusten.
Psalm van David
Ik zal in mijn huis niet wonen ik zal op mijn bed niet slapen
ik zal mijn ogen niet dichtdoen
ik zal niet rusten, geen ogenblik
voordat ik heb gevonden:
een plek waar hij wonen kan,
een plaats om te rusten voor Hem
die God is, de enige ware.
Ik zal in mijn huis niet wonen
ik zal mijn ogen niet dichtdoen
ik zal niet rusten, geen ogenblik,
ik mag versmachten van dorst,
tot ik gevonden heb:
een plek waar de doden leven,
een plaats waar recht wordt gedaan,
aan de verworpenen der aarde.


