VIERING : STILTE VOOR HET KLIMAAT EN VOOR DE PLANEET

Dominicus Gent

Viering van zondag 31 augustus 2025

Stilte voor het klimaat en voor de planeet

(in de reeks Bidden voor de aarde)

Licht dat ons aanstoot in de morgen,

voortijdig licht waarin wij staan
koud, een voor een, en ongeborgen,
licht overdek mij, vuur mij aan.
Dat ik niet uitval dat wij allen, zo
zwaar en droevig als wij zijn
niet uit elkaars genade vallen
en doelloos en onvindbaar zijn.

Licht van mijn stad de stedehouder,
aanhoudend licht dat overwint.
Vaderlijk licht, steevaste schouder,
draag mij, ik ben jouw kijkend kind.
Licht, kind in mij, kijk uit mijn ogen
of ergens al de wereld daagt
waar mensen waardig leven mogen
en elk zijn naam in vrede draagt.

Alles zal zwichten en verwaaien
wat op het licht niet is geijkt.
Taal zal alleen verwoesting zaaien
en van ons doen geen daad beklijft.
Veelstemmig licht, om aan te horen
zolang ons hart nog slagen geeft.
Liefste der mensen, eerstgeboren,
licht, laatste woord van Hem die leeft.

T: Huub Oosterhuis M: Antoine Oomen

Stilte voor het klimaat en de planeet

(Getuigenis Jetty Van Van Ransbeeck)

Najaar 2018. Kort na mijn pensioen. Ik ga vaak slapen met een boek. Een moment om naar uit te kijken. Het brengt me rust. Die avond sloeg ik Ons huis staat in brand van Greta Thunberg open. Het boek kwam niet binnen. Als een bliksemschicht sloeg het in. Het huis, hier symbool voor de aarde en de wereld, staat in lichterlaaie.
Het was heftig. Ik werd wakker uit mijn halfslaap, letterlijk maar ook figuurlijk. In mijn leven was een soort moeheid geslopen. Ik was erin verzeild door het zorgen voor een gezin en door me te verliezen in een job waarin ik net iets teveel de uitdagingen had opgezocht. Er kwam verdriet. Om de bedreigde schoonheid en intelligentie van dit leven. Ik voelde spijt. Angst. Kunnen we die brand nog blussen?
Wat kan ik doen? Mijn eigen verbruik matigen; niet gedachteloos consumeren, steunen wie het opneemt voor rechtvaardigheid en onrecht aan de kaak stelt, zoveel mogelijk de fiets nemen, kiezen voor fair-trade en bio en vooral geen pesticiden of insecticiden gebruiken voelde als ruim onvoldoende. Ik moest en zou iets meer, iets anders doen.
Ik werd klimaatactivist
En zo begon een parcours van klimaatactivisme en me verdiepen in onze voetafdruk. Verbindend leren communiceren, klimaatgesprekken voeren, tot workshops zelfzorg. Mijn handafdruk kon nog flink vergroten. Kennis verwerven, meditatie en reflectie waren de onderstroom. Vooral ook luisteren naar mezelf, verbinding maken met alles wat is. Ik wist dat er geen onderscheid is. Nu kon ik het ook ervaren en dat is niet vrijblijvend. In onze menselijkheid, onze kwetsbaarheid zijn we gelijk. Ook en vooral in onze liefde die wil uitreiken.

Het is mede dankzij de stilte dat ik tot meer bewustzijn kwam. Dankzij de stilte dat ik dieper kon en vooral durfde kijken. Want de stilte lost alles op en maakt plaats voor mededogen. Zachte vriendelijkheid. Mildheid. Alles laat ze toe, alles mag er zijn. Het is in de kramp van het denken dat wordt vastgehouden.
Wat is stilte? Vermindering van decibels en bubbels van gebabbel. Windstilte. Of misschien de witregels in het gedicht. De pauze tussen in en uitademen.
Diepe stilte is er altijd, voor iedereen beschikbaar. Het is de levendige onderstroom van onze gedachten en emoties.
‘Aanwezig zijn bij al wat zich voordoet, is het meest radicale dat je kan’ doen zei Johanna Macy. Een Amerikaanse boeddhiste bekend om haar verbindingswerk en tot op hoge leeftijd actief en onlangs overleden. Het is wakker worden voor alles in mezelf en wakker voor wat zich voordoet in de wereld. Het geeft ruimte om aangeraakt en geraakt te worden.
Vanuit dat geraakt zijn door de gevolgen van wat wij mensen veroorzaken, het voelen van diepe compassie met de slachtoffers en met wat oefening ook voor de daders. Want als ik goed kijk zie ik dat condities bepalen wie en wat je wordt. Thich Nhat Hanh zei ooit dat we zowel dader als slachtoffer zouden kunnen zijn.
Stilte vraagt moed. De moed om te stoppen, midden in de ratrace halt houden en je afvragen: wie ben ik? Wat is mijn bestemming?
Vertragen, stille tijd, pauze nemen, niet direct reageren, niet oordelen maar laten zijn. Het betekent absoluut geen onverschilligheid, maar wel wijs reageren vanuit een diep gevoeld mededogen. In de allereerste plaats met onszelf.
Minder doen en meer zijn. Vanuit die zijnsmodus weer in actie komen.
Jezelf een vraag stellen zonder ze direct te willen beantwoorden. Vertrouwen dat er een antwoord komt. Een ander soort antwoord dan vanuit mijn reactief denken.

Najaar 2024. Een vriend stuurt me een artikel over Stille Rebellie in Nederland. Klimaatactivisten en Zen Peacemakers verenigen zich daar om in stilte te zitten. In de openbare ruimte. Ondertussen in verschillende Nederlandse steden. Maar evengoed gebeurt het in het VK, Australië…, soms met 2 mensen, soms met meerdere. Het sprak me onmiddellijk aan.
Met de vriend ging ik een keertje wandelen, in Neigembos. We spraken over het artikel.
“Waarom doen we dit niet zelf ?” vroeg ik
“Wat hebben we nodig?” antwoordde hij. Die aanmoediging was voor mij voldoende.

Voor de zevende dag

Wek mijn zachtheid weer,
geef mij terug de ogen van een kind.
Dat ik zie wat is.
En mij toevertrouw.
En het licht niet haat.

T: Huub Oosterhuis M: Antoine Oomen

Vervolg getuigenis Jetty Van Ransbeeck

Met de vraag ‘wat hebben we nodig’ gingen we onmiddellijk aan de slag!
Eind 2024 hadden we een try-out en na een positieve evaluatie gingen we vol overtuiging door.

Het voelde krachtig. De energie van verbondenheid in stilte is sterk. Het is bijna voelbaar. En vormt vaak een contrast met de drukte van de stad.
Op het moment dat je daar zit, toon je jezelf in je mens zijn. Misschien vraagt het moed om daar te gaan zitten, want je stelt jezelf kwetsbaar. Misschien passeert er een luidruchtige bende en blijf je samen met de anderen waardig in stilte zitten. Misschien voel je woede om wat verloren is gegaan en nog meer dreigt te gaan. Misschien is er angst voor de chaos die nog komt. Misschien gaat je hart uit naar het waardevolle dat geen weerwoord geeft. Of misschien ben je gewoon doodop en toe aan eventjes uitblazen, op adem komen. Dat kan allemaal en is 100 procent welkom.

Alles beïnvloedt alles en het kan niet anders dan dat voorbijgangers dit gewaarworden. Soms wat vertragen, blijven dralen, iets vragen, iets als ontzag voelen. Het zijn zaadjes die in hen geplant worden en verder kunnen groeien.

Enkele voorbeelden van reacties uit het publiek.

Een man van rond de 40 uit de VS, New York passeerde en hij vertelde over de angst en het verdriet dat er momenteel is omdat anders zijn bedreigd wordt door de machthebbers. Hij huilde en voelde zich tegelijk ook geïnspireerd en ondersteund door deze actie in Gent.

Een jonge man met bakfiets stopte. Hij zei dat hij onmiddellijk de coördinator van een milieubeweging ging aanspreken omdat hij dit zo krachtig vond. Hij had net een artikel gelezen over het verder radicaliseren van de meer extreme flank van klimaatactivisten. Het was alsof hem plots een licht opging. Dit is ook actie.
Het was dezelfde aha-erlebnis die wij najaar 2024 voelden n.a.v. de kennismaking met de Stille Rebellie in Nederland.

Iemand schreef een sterke resonantie met het grote geheel en de stad met al haar trillende, zinderende, bonkende, joelende geluiden te ervaren. Als je in de stiltecirkel, in dit geval een halve maanvorm, stapt, verbindt je of word je verbonden. Ook boeddha wist dat al. Het maakt dan niet uit welke kleur je hebt, welke religie, status, filosofie, gender. Die uiterlijkheden, buitenste lagen vallen weg. We zijn in ons mens zijn verbonden. In onze kwetsbaarheid, als voelende wezens, gedragen door dezelfde aarde, hetzelfde universum, dezelfde natuurlijke wetmatigheden.

We nodigen uit. Er passeren mensen. Ze worden geraakt. Ik zelf ben steward en zag iemand een buiging maken, de vinger op de lippen leggen (niet ironisch, dat gebeurt ook, maar respectvol), achteruit gaan, stil blijven staan terwijl er eigenlijk niets is te beleven.

Een tiener stond te kijken en ik vroeg of hij wou mee zitten. Hij klaarde op, knikte ja en ging mee zitten.

Een vrouw die aansloot keerde later terug. Ze kwam zich excuseren dat ze wat laat was. Ze wou het sacrale van de stilte niet doorbreken. Ze bleef kaarsrecht een half uur staan. Bij het afsluiten kwam ze naar me toe, nam mijn arm teder vast en toen zag ik de traan in haar ogen. Ik hoefde niet te weten wat er door haar heen ging. Ik voelde de ontroering. Je kunt ook woordeloos communiceren in stilte.

Iedereen is welkom, elk met een eigen verhaal. Eigen noden, behoeften, verlangens, intenties. Niemand hoeft te verklaren waarom hij of zij daar is en wat hij of zij daar doet. We vragen enkel om de stilte te bewaren en geen vlaggen, hesjes, banners e.d. mee te brengen. We zijn stil gedurende 3 keer een kwartier met een korte pauze waarin even de benen kunnen gestrekt worden. Je kunt er gewoon stil zitten met de ogen open, je kunt ze ook sluiten. Je kunt een gebed richten, een intentie formuleren, liefde en mededogen laten opbloeien, jezelf toestaan hier en nu te zijn zoals je bent.
De steward houdt zich open voor passanten, geeft wat uitleg, beantwoordt vragen. De steward luistert vooral, dringt niets op, overtuigt nergens van.
We hebben eigenlijk geen doel voor ogen, behalve de stilte faciliteren zodat die haar werk kan doen. Stilte biedt rust, intrigeert, maakt nieuwsgierig naar wie ik ben, biedt mogelijkheid tot reflectie, inspireert tot een ander soort denken en antwoorden.

Er is telkens ook mogelijkheid om even na te praten. Het is geen must, ook niet om daar iets te zeggen, maar een mogelijkheid. Vaak zeggen mensen dat ze het als krachtig hebben ervaren.

Ik denk niet dat dit de enige actievorm is. Integendeel: verschillende sporen en acties zijn broodnodig. Alle vormen van protest, maar ook elk klein gebaar, zichtbaar en onzichtbaar naar verandering, naar meer eenvoud, meer stilte, meer ingetogenheid, meer tevredenheid, meer welzijn, meer discretie, meer waarheid, meer gelijkheid, meer menselijkheid, meer respect voor alle leven doen ertoe. Deze actie is er één van die met mij resoneert.
Soortgelijke acties vinden momenteel in Vlaanderen plaats in Brugge en Antwerpen. In Leuven zijn er de klimaatwakes.
Elke eerste zaterdag van de maand in de voormiddag in Brugge, in de namiddag in Gent, meestal onder de Stadshallen, volgende week op het Sint-Baafsplein.
Elke eerste zondag van de maand in de voormiddag in Antwerpen.
Op die manier, is mijn aanvoelen, wordt een web van stilte geweven dat misschien de wereld een klein beetje mee helpt dragen.

1 Kon.19,11-12
‘Kom naar buiten,’ zei de HEER, ‘en treed hier op de berg voor Mij aan.’ En daar kwam de HEER voorbij. Er ging een grote, krachtige windvlaag voor de HEER uit, die de bergen spleet en de rotsen aan stukken sloeg, maar in die windvlaag bevond de HEER zich niet. Na de windvlaag kwam er een aardbeving, maar in die aardbeving bevond de HEER zich niet. 12 Na de aardbeving was er vuur, maar in dat vuur bevond de HEER zich niet. Na het vuur klonk het gefluister van een zachte bries. 13 Toen Elia dat hoorde, sloeg hij zijn mantel voor zijn gezicht. Hij kwam naar buiten en ging in de opening van de grot staan. Toen klonk een stem, die tegen hem zei: ‘Elia, wat doe je hier?’

Groter dan ons hart

Gij die geroepen hebt ‘licht’
en het licht werd geboren,
en het was goed,
het werd avond en morgen,
tot op vandaag.
Gij die geroepen hebt ‘o mens’
en wij werden geboren,
Gij die mijn leven zo ge-
leid hebt tot hiertoe
dat ik nog leef.