Dominicus Gent
Viering van zondag 22 november 2026
Verbondenheid: het belang van een gemeenschap
Welkom u allen hier en thuis of waar u ook moge zijn. We zijn blij dat u met ons wil meevieren.
We zijn met deze viering aangekomen aan het laatste luik van de reeks rond verbondenheid en gemeenschapsvorming.
Twee weken geleden gaven we aandacht aan de verbinding met de lijdende mens ver weg, vorige week bezonnen we ons over het belang van een eigen gemeenschap en de rol van de eucharistie en vandaag willen we focussen op het belang van groepen en gemeenschappen als drijvende kracht en ondersteuning van ons engagement. Alleen voelen we ons soms machteloos tegen het grote geweld in al zijn vormen in deze wereld. Wanneer we ons samenslaan met bondgenoten, kan het werk plots veel lichter lijken.
Hilde zal straks vertellen over hoe zij dat vandaag ervaart, maar het is natuurlijk een gegeven dat je doorheen de hele geschiedenis terugvindt. Het relaas van zo’n ervaring lezen we vandaag in het Bijbelboek Nehemia.
Maar laten we eerst ons samenzijn plaatsen onder het licht van de paaskaars.
Bidden we
Bidden wij om inspirerende aanwezigheid van de Ene in dit uur en in alle uren,
Bidden wij dat het licht ons op onze zoektocht mag leiden
Bidden wij om inzicht dat ons met nieuwe ogen doet kijken en uitzicht wordt,
Bidden wij om de onbevangenheid van een kind
Bidden we om zachtheid en een open geest
Bidden we dat dit licht het vuur van de hoop in ons brandend mag houden
En zingen we samen van een zoektocht naar het land van belofte.
Hier wordt het land gezocht
waar wij gelijken zijn,
niemand apart en geen
kleuren die minder zijn.
Hier wordt de tijd verhaast
dat wij elkaar verstaan, –
handen die wenken en
ogen die opengaan.
Hier wordt de Stem gehoord
die nog niet klinken mag:
mensen die hopen op
ooit hun bevrijdingsdag.
Hier staat een tafel waar
aan ons wordt voorgedaan,
hoe wij genezen van
heersen en misverstaan.
Hier is het woord van Hem
die ons geschapen heeft:
‘Waar is je broeder,
de mens die jou nodig heeft?’
(T. Jan van Opbergen)
Nehemia, 3 : de kracht van samenwerken
Ik weet dat het wellicht overbodig is en dat – Bijbelvast als u allen bent – u paraat en voor de vuist vlot uit het boek Nehemia in het eerste testament kan citeren. Voor de zekerheid schets ik toch wat context want het is toch niet onmogelijk dat een aantal onder u toch niet alle details meer helder op een rijtje heeft.
Het verhaal speelt zich af rond de jaren 450 voor het begin van onze tijdsrekening. Het joodse volk is in ballingschap weggevoerd uit Juda en helemaal verspreid geraakt over het Perzische rijk. Sommigen zijn later teruggekeerd naar hun verwoeste steden.
Nehemia is een Judeeër die het geschopt heeft tot opperwijnschenker van de Perzische koning Artaxerxes. Het was één van de hoogste en machtigste functies aan het hof in die tijd. Hij krijgt op een bepaald moment bezoek van zijn broer die net terug is uit Jeruzalem en die vertelt hoe slecht het er daar aan toegaat.
De ellende in het land van zijn voorvaderen grijpt Nehemia diep aan, hij weent er bittere tranen om en bidt tot JHWH. Hij herinnert hem aan zijn belofte dat wanneer het volk zich bekeert en JHWH’s geboden volgt, JHWH weer in hun midden zal zijn en hen zal leiden. De koning merkt dat Nehemia somber is en geeft hem verlof en de goedkeuring om af te reizen naar Jeruzalem en daar aan de slag te gaan. Nehemia leest die goedkeuring als een teken van JHWH en plaatst zijn verdere handelen dan ook in die geest, hij gaat met omzichtigheid tewerk en spoort het volk aan het goede te doen en een nieuwe gemeenschap op te bouwen.
Eerst wordt de tempel heropgebouwd. Daarna zijn ook de stadsmuren en -torens aan de beurt die in puin liggen na de verwoesting ervan door de troepen van Nebukadnezar 150 jaar eerder. Een stad zonder muren was weerloos tegen rovers en vijanden. Het betekende niet alleen constant fysiek gevaar maar ook dat Jeruzalem gezien werd als een stad zonder aanzien of bescherming.
Laten we luisteren naar een paar fragmenten uit het derde hoofdstuk.
Herbouw van de stadsmuur
Eljasib, de hogepriester, begon samen met zijn medepriesters aan de herbouw van de Schaapspoort. Nadat ze die hadden ingewijd, plaatsten ze de deuren en wijdden ze het gedeelte van de Honderdtoren tot de Chananeltoren in. De Vispoort werd door de zonen van Senaä herbouwd. Ze legden de balken en plaatsten de deuren, compleet met sluitbalken en grendels. Naast hen voerde Meremot, de zoon van Uria, de zoon van Hakkos, de herstelwerkzaamheden uit.
Daar weer naast werkten de inwoners van Tekoa, maar de aanzienlijken van die stad lieten zich door hun heer geen werk opleggen. Weer verder werd Jeruzalem tot aan de Brede Muur herbouwd door de goudsmid Uzziël, de zoon van Charhaja, en door Chananja, een zalfbereider.
Een volgend gedeelte, met de Bakoventoren, werd hersteld door Malkia, de zoon van Charim, en door Chassub, de zoon van Pachat-Moab. Sallum, de zoon van Halloches en het hoofd van de andere helft van het district Jeruzalem, werkte naast hen, samen met zijn dochters. Chanun en de inwoners van Zanoach herstelden de Dalpoort: ze bouwden hem op, plaatsten de deuren, compleet met sluitbalken en grendels, en repareerden de muur over een lengte van duizend el, tot aan de Mestpoort.
Daarnaast werkten de priesters uit de nabije omgeving, en verderop herstelden Benjamin en Chassub het gedeelte tegenover hun huis, en daar weer naast herstelde Azarja, de zoon van Maäseja, de zoon van Ananja, het gedeelte naast zijn huis. Malkia, een goudsmid, repareerde de muur tot het huis van de tempelknechten en de handelaars, tegenover de Wachtpoort en tot de bovenzaal van de Hoek. En tussen de bovenzaal op de Hoek en de Schaapspoort werkten de goudsmeden en de handelaars.
Zo bouwden wij de muur weer op. De hele muur werd voltooid tot op halve hoogte, het hele volk was vastbesloten door te gaan.
Op het eerste gezicht lijkt Nehemia 3 op een telefoongids of een boekhouding vol moeilijke namen van mensen en poorten. Maar toch heeft de hele beschrijving iets filmisch. Je voelt bijna het enthousiasme van de bouwers en de bedrijvigheid van de hele groep door de tekst opborrelen.
En in die hele opsomming zitten er opvallende boodschappen over verbondenheid: iedereen doet mee, ongeacht beroep of status. Het zijn geen professionele aannemers van bouwwerken, neen: priesters, goudsmeden, apothekers, districtsbestuurders en gewone families, mannen en vrouwen leggen hun normale werk neer om stenen te sjouwen. Het samen werken aan een gezamenlijk en belangrijk hoger doel geeft hen vleugels.
Er is ook persoonlijke verantwoordelijkheid en betrokkenheid in het spel: velen krijgen het stuk muur toegewezen dat recht tegenover hun eigen huis ligt. Het klinkt bijna als “als ieder voor zijn eigen deur veegt, wordt de hele straat schoon”. Het werk gebeurt schouder aan schouder, je leest verschillende keren: die herstelde dat “en daarnaast”, of “na hem herstelde …” je doet verder omdat je weet dat anderen hetzelfde doel hebben en dat jouw inbreng belangrijk is. Als jouw gedeelte niet in orde is, blijft de hele stad immers kwetsbaar. De som van al deze kleine individuele inspanningen, van het gezamenlijk enthousiasme, is wonderbaarlijk te noemen: de gemeenschap voltooit het bouwwerk in amper 52 dagen, waar je voor zoiets toch eerder zou denken in termen van jaren.
Maar dat alles daarom niet vanzelf gaat, ziet ook Nehemia. Hij is een realist. We lezen verder dat het hele project meerdere keren letterlijk en figuurlijk op instorten staat, niet door een gebrek aan stenen of werkkracht, maar door druk op het moreel van de groep.
Er is immers de cynische spot en de psychologische oorlogsvoering van buitenaf. De vijanden maken de bouwers belachelijk: “ach moet je die sukkelaars zien, waar zijn ze toch mee bezig, welk nut heeft het allemaal, het zal hen nooit lukken, het zijn druppels op een hete plaat.” Nehemia gaat niet met hen in discussie, maar brengt de frustratie in gebed bij God en voelt: “laat je niet van de wijs brengen, doe verder”. Die steun, het zich gedragen weten, doet het volk voortbouwen.
Als de vijanden zien dat hun spot geen effect heeft, dreigen ze met fysiek geweld. Ze beramen een verrassingsaanval. De bouwers raken door het harde werk uitgeput en ontmoedigd door de constante angst. Maar Nehemia spreekt de groep opnieuw moed in en herinnert hen aan het hogere doel waar ze voor werken: “voor uw broeders, uw zonen en dochters, uw vrouwen en uw huizen”. Het helpt hen terug het doel scherp te zien en tegelijkertijd te beseffen dat het pad ernaartoe niet over rozen loopt.
Maar ook binnen de eigen groep of gemeenschap loopt het af en toe verkeerd. Door de drukte van de bouw en een voedseltekort hadden arme gezinnen geen eten. Rijke Joodse edelen en bestuurders maakten misbruik van de situatie door geld te lenen tegen woekerrentes. Ook daar treedt Nehemia tegen op: hij roept een grote volksvergadering bijeen en wijst de rijken publiekelijk terecht over het uitbuiten van hun eigen volksgenoten. Hij eist van hen dat ze onmiddellijk stoppen met hun woekerpraktijken en dat ze alle in beslag genomen huizen en akkers teruggeven. Ze stemmen schoorvoetend toe. Zelf geeft Nehemia ook het goede voorbeeld: hij weigert de belastingen en voedselvoorraden die hem wettelijk toekomen en acht zich niet te min om zelf mee te bouwen.
Wanneer uiteindelijk de bouwwerken voltooid zijn, wordt een groot dankfeest ingericht. Het volk dankt JHWH omdat het zijn belofte waargemaakt heeft en het verbond hersteld is. Er is voortaan aandacht voor een duurzame samenlevingsopbouw: waar elke zeven jaar schulden worden kwijtgescholden, waar aandacht en hulp is voor vreemdelingen, weduwen en wezen.
Het verhaal van de heropbouw van de muren maakt duidelijk dat wat een onbegonnen taak lijkt – de muren liggen al heel lange tijd in puin – dat wat een onbegonnen taak lijkt toch mogelijk wordt wanneer mensen er tezamen hun schouders onder zetten. De vele kleine individuele inspanningen overstijgen het individuele omdat ze schouder aan schouder worden geleverd, die vele kleine inspanningen maken het onmogelijke waar: een solidaire samenleving die veilig is voor iedereen. Met een hoger doel voor ogen, maar ook met steeds weer vallen en opstaan, slaagt de groep erin steen voor steen te bouwen aan een nieuwe wereld.
Een Bijbelverhaal dat vertelt over hoe mensen de wereld ervaren en zien wat ertoe doet en wat mogelijk is. De Bijbel, een boek dat geleefd is.
Boek jij bent geleefd, zeg ons hoe te leven –
In mijn letters staat geschreven dat alleen de
geest doet leven. Licht en adem is de geest.
Daarom ben ik neergeschreven: dat jij zonder
angst zult leven wat je leest.
Boek jij bent geleefd, zeg ons hoe te leven –
Wou je leven met zovelen hier op aarde,
moet je delen: licht en adem, geld en goed.
Wie maar leeft om meer te krijgen die zal sterven
aan zijn eigen overvloed.
Boek jij bent geleefd, zeg ons hoe te leven –
Mozes heeft de weg gewezen, hoor de woorden
der profeten, licht en adem zal er zijn
Als je mens wordt zoals Jezus: liefde als een
mens aanwezig, wijn van liefde,
brood des levens, zoals hij.
Boek jij bent geleefd, zeg ons hoe te leven –
Niemand weet hoe jij moet leven, nergens staat het
opgeschreven. Liefde tegen liefdespijn,
vriendschap tegen duizend vrezen, zoet dat bitter
kan genezen, mens voor mensen, recht en vrede,
licht en adem, heel veel leven mag je zijn.
Vrouw, waar is je broer? Mens, waar is je zusje?
’t Meeste van een mensenleven wordt het minste
opgeschreven: hoe zij trouw zijn aan elkaar,
lijden, sterven, liefde leren zouden wij dat
ook proberen, werd het waar.
(T. Huub Oosterhuis – M Oomen)
(foto: website Acadec)
Parabel van het mosterdzaad : groeien van onderuit
Daarna zei Jezus: ‘Waarmee zal ik Gods nieuwe wereld vergelijken? Waar lijkt die wereld op? Gods nieuwe wereld lijkt op een mosterdzaadje. Iemand zaait zo’n klein zaadje in zijn tuin. Het zaadje groeit en wordt een boom. En in de takken van de boom bouwen vogels hun nest.” (uit: De Bijbel in 1000 seconden)
De nieuwe wereld van God, of het koninkrijk der hemelen, lijkt op een mosterdzaadje dat uitgroeit tot een boom. Jezus gebruikt parabels om met een beeld een werkelijkheid duidelijk te maken. Hij refereert hier naar het Eerste Testament waar op diverse plaatsen, zoals bij de profeet Ezechiël, het beeld van een boom wordt gebruikt. De boom is het beeld van Gods koninkrijk dat ontspruit als een klein twijgje en uitgroeit tot een grote boom. Deze boom is sterker dan het door mensen gemaakte beeld in het machtige Babylon.
Het is geen letterlijke vergelijking vanuit de plantenwereld waar een mosterdplant wel groot wordt en een prachtig geel veld kan vormen, maar geen boom.
De vergelijking kan ons helpen om ons verbonden te voelen met iedereen die haar steentje bijdraagt aan dat koninkrijk. Het is een heel ander beeld dan dat van een grote sterke leider die alles zal oplossen van bovenuit. Kleine zaadjes groeien van onderuit. Dienstbaar zijn en samenwerken aan een visioen van een wereld waar genoeg is voor iedereen kan ons laten beseffen dat wat we doen meer is dan een druppel op een hete plaat. We zijn niet alleen bezig zijn maar samen vormen we een groot netwerk, ook al kennen en weten we niet wat er in die grote boom allemaal aan het groeien is.
Ik had het geluk met Dominicus mee naar Londen te kunnen gaan. Het was geen toeristische, culturele of winkelreis. We maakten kennis met vele initiatieven en mensen die zich inzetten voor dakloosheid, opvang van mensen zonder papieren, daadwerkelijke hulp. Zoals bij het Leger des Heils, de Catholic Worker, het museum van dakloosheid.
Maar ook hier in Gent verwonder ik me vaak over de vele initiatieven die bestaan, werkzaam zijn en door heel wat mensen gedragen worden. Op 17 oktober, de dag tegen armoede aan het St. Pietersplein, is elk jaar een herdenking aan ‘De steen’ waar de woorden van Joseph Wresinski worden herdacht. Dit jaar waren er standjes waar organisaties zich konden bekend maken. Het was fijn met mensen in gesprek te gaan en hun bezieling te ervaren om te werken rond voedselvoorziening en herverdeling, woonzekerheid, jongeren in armoede, opleidingen voor nieuwkomers, enz.
Weten dat er zoveel mensen werkzaam zijn geeft moed op momenten dat je twijfelt of je inzet wel betekenis heeft. Kennis hebben van wat de mensen rondom jou allemaal doen voor iemand anders geeft inspiratie en een diep gevoel van verbondenheid. Het zijn niet allemaal initiatieven die gebaseerd zijn op ons eigen christelijk visioen, maar ze raken en versterken elkaar.
Om nog even terug te komen op de reis naar Londen: wat zo sterk was is dat je samen met anderen initiatieven bezoekt en daar ook in gesprek gaat met de mensen. Ook dat is een element om je verbonden te voelen: er over spreken en je vragen en enthousiasme delen. Daarvoor hoef je niet zo ver te gaan natuurlijk. We hebben de kans om elkaar hier elke week te ontmoeten en te luisteren naar waar we mee bezig zijn. In elke gemeente zijn initiatieven voor dichte en verre verbondenheid. De warmste week begint binnenkort weer en zal mensen inspireren om allerlei acties te doen om ‘een warme thuis’ te helpen realiseren.
Wat voor mij helpt me verbonden te voelen is samen iets doen. Van een viering of lezing voorbereiden, eten te maken, iets kenbaar te helpen maken… het zijn momenten die bijdragen aan mijn verbonden voelen met de wereld rond mij.
Ik rond af met een krantenartikel dat me raakte: een Belgisch-Congolese dame heeft een boeiend initiatief opgezet in haar geboorteland en kreeg daarvoor erkenning. Ze kwam in België studeren, trouwde en bleef hier werken als verpleegster. Toen ze 58 was, gescheiden met drie afgestudeerde kinderen, wilde ze iets terugdoen voor haar land. Ze richtte de ngo Acadec op in 2009. Op het Plateau van Batéké, een gebied op zo’n 120 kilometer van de Congolese hoofdstad Kinshasa, kocht ze grond, met geld van donaties die ze verzamelde, want ze had zelf weinig geld.
Ondertussen wonen er op dit land honderd families, die ervoor geen eigen thuis hadden. Er is een kleuter-, lagere en middelbare school, ook voor mensen uit de omliggende dorpen. Een medisch centrum voorziet in zorg voor de inwoners, er worden bomen geplant en er wordt aan landbouw gedaan. Kaloma Bamiriyo is ondertussen 77, blijft zich enthousiast inzetten voor het project, waarvoor ze de adellijke titel van barones kreeg. Een totaal onbekende vrouw is met een heel mooi project bezig en elke dag kan ik wel ergens over zo’n projecten lezen. Het geeft me vertrouwen dat er veel goeds gebeurt dat ik niet weet en waar ik mijn eigen bijdrage mag invoegen.
(info over Acadec: https://acadec.eu/en/home/)
Wat in stilte bloeit, in de luwte van tuinen,
onder de hete zon, op de akker,
heeft Hij bestemd voor de tafel der armen.
Aardekracht, zonkracht is Hij, licht in mensen,
dat wij elkaar verblijden en doen leven,
brood van genade worden, wijn van eeuwig leven.
Maar die niets hebben, wie zal hen hieraan deel geven?
En die weelde zwelgen en van niets weten,
wie zal hen naar gerechtigheid doen verlangen?
Aanschijn der aarde, wie zal jou vernieuwen?
Hij die alles zal zijn in allen heeft ons bestemd om,
aarde, jouw aanschijn te vernieuwen.
(T. Huub Oosterhuis)
Uitnodiging aan tafel
Het ultieme beeld van verbondenheid is dat van een gedeelde maaltijd rond de tafel. Ook Jezus gebruikt dit zo menselijke beeld. Elke week verzamelen we ons rond deze tafel om dit te gedenken en te herhalen als een inspiratie voor ons dagelijks leven.
Het mosterdzaad en de graankorrel dragen in zichzelf alle informatie om uit te groeien tot wat ze kunnen worden. Mogen wij het vertrouwen hebben dat het beeld van “een nieuwe wereld van brood genoeg voor allen” zal groeien in liefde.
We steken de kaarsjes aan voor onze geliefden die gestorven zijn.
En we steken de solidariteitskaars aan voor alle mensen die ergens ter wereld hetzelfde visioen delen.
We steken ook een kaars aan voor alle zieke mensen uit onze gemeenschap.
Wie heeft brood genoeg? Zingen we samen het tafelgebed:
Wie heeft brood genoeg
voor zo grote hongerige menigte?
Wie heeft brood genoeg
voor zo grote hongerige menigte?
Woord dat zegt wat liefde is,
en weer zegt: de aarde delen,
recht is liefde, brood voor velen,
God is brood is mensenrecht?
Woord van God, God in ons, hou aan.
Eeuwig woord, alledagenwoord,
doe ons verstaan.
Hongerdood genoeg
voor zo grote goddeloze menigte.
Hongerdood genoeg
voor zo grote goddeloze menigte.
Hand die kan wat liefde is
maar niet doet: de aarde delen,
nieuwe levensbomen telen,
God de hand die mensheid voedt?
Hand, doe goed. God in ons, hou aan.
Kinderhand, grotemensenhand,
breng dood tot staan.
Hij die de dood tot staan bracht,
wij danken U voor Jezus deze onvergetelijke mens,
die alles heeft volbracht wat menselijk is,
die zich met hart en ziel
gegeven heeft aan deze wereld.
In de nacht waarin hij werd overgeleverd
heeft hij brood in zijn handen genomen
U dank gezegd, het brood gebroken
en het aan zijn vrienden uitgedeeld
met de woorden:
Neemt en eet
Dit is mijn lichaam voor u.
Doe dit om mij te gedenken.
Zo nam hij ook de beker,
sprak een dankgebed uit en zei:
deze beker is het nieuwe verbond in mijn bloed
dat voor u en voor allen wordt vergoten
tot vergeving van zonden.
Telkens als gij deze beker drinkt
zult gij het doen tot mijn gedachtenis.
Mensengeest genoeg
voor zo grote mensgeworden menigte.
Mensengeest genoeg
voor zo grote mensgeworden menigte.
Geest die weet wat liefde is,
en volvoert: de aarde delen,
hoeveel liefde zal het schelen
of er God of niet-god is?
Mens, doe goed. God in ons, hou aan.
Levensgeest, allemensengeest,
vuur liefde aan.
Wie is God genoeg
voor zo grote hongerige menigte?
Wie is God genoeg
voor zo grote hongerige menigte?
(T. Huub Oosterhuis)
Vredeswens
Jezus heeft zijn vrienden vrede gewenst. Hij wist dat hij er een groep van gemaakt had die zijn boodschap verder handen en voeten zou geven. Maar ook dat hen, net zoals in het Jeruzalem van Nehemia, veel tegenkanting te wachten stond. Door elkaar de vrede toe te wensen, wordt onderlinge verbondenheid, verbinding versterkt, wordt rust en vertrouwen gewekt en wordt een uitweg getoond uit wat terneerdrukt.
Wensen dus wij ook in deze groep die vrede aan elkaar.
Slotgebed
Dat een nieuwe wereld komen zal
waar brood genoeg – en water stroomt voor allen.
Daar bouwen wij veilige buurten
wonen dooreen in wijken van vrede
in schaduw van bomen.
Geen kinderen zullen daar sterven
oude mensen maken hun dagen vol
en jonge mensen zullen daar pas
op hun honderdste sterven.
Wij zullen niet voor de leegte zwoegen
geen kinderen baren voor de verschrikking.
De wolf en het lam zullen weiden tezamen:
wij leren de oorlog af.
(T. Huub Oosterhuis)
Slotlied
Wij moeten gaan; aan ’t lied van bevrijding
voegden we weer een eigen refrein,
zagen rondom de glans van herkenning
hoe we elkaar tot Verbondgenoot zijn.
Vonden het Woord, eerder gehoord,
Als nieuw bron op eigen terrein.
Laten we gaan. Geloof in de zegen
die onze God steeds toegezegd heeft,
in niemandsland soms worst’lend verkregen
maar die ons hoop, moed en waakzaamheid geeft.
Neem van hier mee, het vaste idee
Licht blijft de kern, vaak tastend beleefd.
Neem bij het gaan de mantel van vrede
die we behoedzaam om mogen slaan,
waarin de Naam vol kleur is geweven,
vage beschutting in mensenbestaan.
In de woestijn, vruchten en wijn:
vrede en zegen! Laten we gaan.
(T: Gonny Luijpers)

