Dominicus Gent

Viering van zondag 20 september 2026

GRIJS EN WIJS ELKAAR TOT ZEGEN ZIJN… (2)

 

Welkom.
We stellen onss onder het licht van de Paaskaars. Het licht dat niet doofde in de lange geschiedenis van mensen. Het licht dat schijnt over ons, over de dagen die ons gegeven zijn.

Wat is de mens, wat zijn de dagen die aan de mens gegeven zijn: wankel geluk, nieuwe oude pijn, nieuwe geluiden? God, geef ons, in dit uur bijeen, woorden van waarde. 

Wat is de mens, wat zijn de dagen
bedacht zijn op de dood in keer en tegenkeer.
God, geef de mens woorden van waarde.
Niet van het brood alleen leeft hij,
God, geef de mensen leven op aarde,
spreek hem van dode wetten vrij.

 

 

1 Oprechte aandacht, zinvol bezig zijn

De woorden van het welkomstlied zijn ons niet vreemd.
Wie het geluk heeft lang te leven, leert steeds meer hoe ook dood en afscheid het leven inhoud en bete-kenis geven. Zoals een smid zijn instrument maakt met slagen en tegenslagen, zo wordt een mens ge-vormd door keer en tegenkeer. De vele dingen die wij meemaken, de mensen die wij ontmoeten, daarin zit goed en kwaad verweven, vreugde en verdriet. Het vormt een basis van hoop en vertrouwen en maakt een mens tot wie hij is en verder worden kan.

Reizend door het leven laten we gaandeweg bagage achter, ballast en een streven dat eens zo belangrijk leek, blijkt later onnodig en ons eigenlijk af te leiden van waar het ten diepste om gaat. Loutering kan dan begrepen worden als het proces waarbij de edele delen achterblijven en andere worden opgeruimd als je door het vuur bent gegaan. Het vraagt levensmoed om de waarde daarvan te zien en op die manier vrij de toekomst tegemoet te gaan.

Oud worden betekent immers vaak tegen grenzen aanbotsen, het rustiger aan moeten doen, de wereld zien verkleinen, op hulp moeten rekenen, vrienden en familie verliezen. Je hebt het allemaal al wel eens eerder meegemaakt, maar niet zo geconcentreerd en dramatisch en wetend dat die beperking niet meer keert.
Het cadeau van wijsheid kan dankzij de loutering ook de weg naar een nieuw begin tonen. De weg zien alleen al is een kracht, of je er nu zelf nog vorm aan geeft of het aan anderen overlaat (zoals Mozes na zijn doortocht door de woestijn).

`In de beperking toont zich de meester’ zegt het spreekwoord. Voor Henri Nouwen, een Nederlands theoloog, priester en psycholoog klinkt dan de fundamentele vraag “Zul je toegeven aan de angst die zegt dat je niet langer welkom bent in het leven, of kun je vertrouwen geven aan de stem van Degene die zegt: ‘Ik houd van je en heb je geweven in de schoot van je moeder’?” De gelouterde mens wordt vrij van die angst en staat in mededogen meer dan ooit open voor ontmoeting met de medemens. Het kan een nieuwe toekomst openen die niet armer is maar dieper en rijker zijn weg kan vinden.
De ouder wordende Henri Nouwen vond zijn nieuwe toekomst en welkom door het intellectuele strijd-perk van de universiteit eerst in te ruilen voor een trappistenklooster in Peru en later als pastor en ver-zorger in de Ark-gemeenschappen van Frankrijk en Canada. Levend tussen geestelijk gehandicapte mensen ontdenkt hij er `de nieuwe liefde’ en kon hij veel leren van zijn “arme” medemens.

Dat zijn natuurlijk nogal drastische nieuwe wegen. Zinvol bezig zijn is gelukkig heel eenvoudig en overal te realiseren. Een groot cadeau dat oude mensen ons bijvoorbeeld kunnen schenken vanuit hun gelou-terde vrijheid is oprechte aandacht. De zucht daarnaar is groot bij jong en oud.
Je las misschien in DS het opiniestuk waarin 2 doctoraatsstudenten vragen dat de prof wat langer blijft hangen na de les. De angst die zegt dat je niet welkom bent is torenhoog bij een student die een mijlpaal niet haalt, een persoonlijk drama meemaakt of uit Iran komt bijvoorbeeld. Het blijft me verbazen hoezeer respectvolle aandacht en bemoediging voor zo’n student een wereld van verschil kan maken. Hoe die plots toekomst ziet en aan de slag gaat waar er eerst geen sprankeltje hoop en energie meer leek. Toe-komst zien is besmettelijk.

Ook in deze Dominicusgemeenschap zijn er veel voorbeelden van aandacht voor de kwetsbare mens die toekomst helpt brengen waar uitzichtloosheid dreigt. Door die levensmoed te zien bij anderen wordt ook ik ermee gevoed. We mogen ons daarmee gelukkig prijzen.
Want als men kwaliteit van leven meet in woonzorgcentra is er één indicator die er steevast uitspringt als problematisch en zwaarwegend: zinvolle activiteiten hebben. Ik zie het ook bij mijn vader voor wie de schijnbare onmogelijkheid om nog bij te dragen een reden is om niet langer te wilen leven. En toch de liefdevolle aandacht voor de medemens is een zinvolle opdracht die oude mensen bij uitstek, gelouterd door het leven, als geen ander kunnen schenken. Helpen toekomst zien. Je kan het doen door in de pen te kruipen en anderen een hart onder de riem steken. Door vrijwilligerswerk – in de tinten, of een dakloze op andere manieren bemoedigen, door een praatje met de buurvrouw, of hulp in het wzc als men straks demente mensen vrij laat buiten wandelen. En er komen nieuwe vormen van inter-generationeel sa-menwonen waar aandacht geven aan de jongeren op hun moeilijke zoektocht doorheen het kluwen van de moderne samenleving veel kan betekenen. Of een mama even ontlasten wiens zoon zware neurolo-gische problemen heeft, maar die nu 2 jaar moet wachten op een consult bij een kinderpsychiater.

De toekomst lacht de oudere mensen toe als het verlangen naar zinvol bezig zijn kan beantwoord wor-den in die liefdevolle aandacht. Is het ook niet daarin dat Jezus ons het voorbeeld gaf?
Dat we met het lied van de levenslange reizen mogen concluderen:
Spoorloos trok voorbij de twijfel waar ik lag. De liefde keerde, zag mij, bracht mij drank en spijze, deed mij opstaan uit de dood. Nog een leven zal ik reizen. Nooit meer zonder reisgenoot. We zingen in het boek pagina 766…

 

 

Lezing

We luisteren naar een fragment uit het Lukasevangelie. Maria en Jozef laten hun pasgeboren kindje in de tempel ‘zien aan JHWH’. Ze ‘geven’ Jezus aan God, en God geeft hen hun kind terug, als het ware ‘vrijgekocht’, als was het geboren in slavernij en nu bestemd voor de vrijheid. Dit ritueel herinnert aan de bevrijding uit de slavernij van Egypte. Zo wordt Jezus ingelijfd in de grot bevrijdingsgeschiedenis, in het grote messiaanse verhaal. Simeon en Hanna zijn daar getuigen van.

Lukas 2: 22-38
En zie, er was een mens in Jeruzalem met de naam Simeon.
En deze mens was rechtvaardig en toegewijd,
hij verwachtte de vertroosting van Israël en heilige geest was met hem.
Hij had door de heilige geest de voorspelling ontvangen dat hij de dood niet zou zien eer hij zou hebben gezien de messias van JHWH.

Door de geest gedreven was hij naar het Heilige gekomen.
Toen de ouders de kleine jongen Jezus daar brachten,
om met hem te doen volgens de gewoonte van de thora,
ontving Simeon hem in zijn armen
en zegende God en sprak:
“Nu zult gij, heer en meester, uw dienstknecht vrij laten gaan
volgens uw groot woord, in vrede.
Want mijn ogen hebben uw bevrijding gezien die gij bereid hebt voor het aangezicht van alle volkeren: licht dat aan vreemde volkeren wordt geopenbaard en dat uw volk doet stralen.”
Zijn vader was daar, en zijn moeder –
zij stonden verbaasd
dat deze woorden over hem werden gesproken.

En Simeon zegende hen en sprak tot Maria, zijn moeder:
Zie, deze hier is gesteld tot ondergang en tot opstaan
van velen in Israël, tot teken van tegenspraak
– een zwaard zal uw ziel doorklieven – opdat de plannen
van vele harten openbaar zullen worden.

Ook Hanna was daar, een profetes, dochter van Fanuël, uit de stam Aser.
Zij was heel ver op de weg van haar dagen.
Vanaf haar eerste geslachtsgemeenschap had zij zeven jaren met haar man geleefd. Ongeveer vier en tachtig jaar was zij weduwe.
Zij was altijd in het Heilige,
zij diende, nacht en dag, in vasten en gebed.

Dit eigen uur trad zij naar voren
en dankte God en sprak over hem
tot allen die vol hoop uitzagen naar de vrijkoop van Jeruzalem.

 

2 Gelouterde mensen

Lukas roept in het begin van zijn evangelie getuigen tevoorschijn die de messiaanse hoogtepunten van de geschiedenis vertegenwoordigen: Zacharias en Elisabeth, Josef en Maria, de herders, Simeon en Hanna, Johannes de Doper en Jezus. Vandaag horen wij over Simeon en Hanna.

De naam Simeon roept onmiddellijk de legendarische Simeon op, de grote volksheld, bevrijder en vredestichter, toen het land nog onafhankelijk was. Toen de Romeinen het land nog niet bezet hadden. Die Simeon was een messiaanse figuur, een toegewijde leider, die optrad ‘totdat de echte profeet zou komen.’
Het evangelie van Lukas is onder andere geschreven om een nieuw messiaans perspectief te bieden voor alle ontgoochelde voormalige verzetsstrijders. Voor alle ‘Simeons’ die de vertroosting van het land verwachten, na de verwoesting van hun stad.

De Simeon uit het verhaal van vandaag is misschien helemaal niet oud is. De kunstafbeeldingen hebben hem zo afgebeeld. Misschien is hij moe, moe gestreden, moe van het wachten op betere tijden. Hij “ kan nu in vrede gaan”, zijn inzet wordt afgelost, er is een nieuwe profeet,een nieuwe generatie. Hij kan zijn taak doorgeven. “Mijn ogen hebben uw bevrijding gezien’: zegt hij over Jezus. Jezus, Jesjoea, betekent ‘God bevrijdt’. Deze Jezus zal zelfs een licht zijn voor alle volkeren, en dat klinkt als een nieuw geluid.

Vervolgens is er Hanna.
Hanna is heel oud: 2 maal zeven jaren een meisje, dan 7 jaar getrouwd maar kinderloos en daarna nog eens 84 jaar weduwe. Ver over de honderd jaar, dus. Zij belichaamt meer dan een eeuw geschiedenis , niet alleen van haarzelf, maar ook van haar volk. Zij roept de herinnering op aan een andere Hanna, de moeder van de profeet Samuël.

Hanna treedt naar voren in de tempel, zij komt uit de schaduw van de geschiedenis aan het licht. Zij spreekt tot ‘allen die vol hoop uitzagen naar de vrijkoop van Jeruzalem.’ De geschiedenis begint opnieuw, de hoop op bevrijding wordt aangewakkerd.

Het leven van Hanna en van haar stam Aser is zwaar geweest. Velen van deze stam werden ooit gedeporteerd naar Babylon, maar bijna niemand van hen is teruggekeerd. Dit traumatisch verleden en haar persoonlijk verlies en verdriet hebben Hanna niet verbitterd, maar gelouterd. Hanna bidt en vast, horen wij. Zij is onthecht geraakt, zij richt zicht op wat echt belangrijk is. Zij belichaamt de hoopt op troost voor allen die redding verwachten en nodig hebben.

Deze Hanna ziet die kleine Jezus, en ze is verheugd, niet omwille van de geboorte van een eigen kind,- dat is het oude patroon in de Hebreeuwse bijbel- . Hanna is blij omwille van dit kind, een kind van andere mensen. Hoe mooi is dat, als mensen die vreugde kunnen ervaren. De naam ‘Hanna’ betekent dan ook: de gezegende.

Je zou kunnen zeggen dat Simeon en Hanna samen ‘de Wet en de Profeten’ vertegenwoordigen. De kleine Jezus ligt in hun armen , hij ligt in de armen van de wet en de profeten en blijkbaar ligt daar goed. Simeon en Hanna, en niet de hogepriesters, begroeten Jezus als de langverwachte Messias van Godswege.
Wat een ontroerend beeld schetst Lucas hier. God glimlacht naar mensen doorheen het gelaat van een baby, en Hanna en Simeon glimlachen terug, zo stel ik mij dat voor. Zo ontwapenend, zo teder, zo in de armen van de wet en de profeten, zo komt God mensen tegemoet in Jezus.

Els sprak over de wijsheid van ouder worden en hoe dit loutering met zich mee kan brengen. Simeon en Hanna belichamen zulke gelouterde mensen.
In ieder mens is messiaanse, bevrijdende kracht ingeschapen; de messias kan elk moment in hen opstaan om de strijd aan te gaan met het kwade, met onrecht, verbittering en traumatische ervaringen. Mensen zien dan kansen. Mensen zien toekomst, die in de nieuwe generatie die geboren wordt.
Gelouterde, messiaanse mensen, jong of oud, brengen ‘op vleugels van genezing’ vrede en bevrijding.

Laten we deze hoop en dit geloof uitzingen in het lied: een schoot van ontferming is onze God.

 

Tafeldienst

En laat ons dan aan tafel gaan, in het volle besef dat we hier uitgenodigd worden om te breken en te delen naar het voorbeeld van Jezus van Nazareth. Hier wordt gevraagd om liefdevol en vrij in het leven te staan, ballast overboord te gooien, toekomst te zien en aan te zeggen. We kunnen dat omdat we goede voorbeelden hebben meegekregen. We gedenken hier onze lieve doden aan wie we zoveel te danken hebben. En eenieder die zich waar ook ter wereld inzet in diezelfde geest.

 
Op de avond voor zijn dood, ging Jezus aan tafel met zijn vrienden. Hij nam het brood, dankte God, brak het en deelde het uit, met de woorden: ‘Dit is mijn leven, dit is mijn lichaam, gegeven voor jullie. Doen jullie ook zo, om mij te gedenken en hoopvol uit te kijken naar toekomst.

Hij nam de beker met wijn, dankte God, en liet de beker rondgaan: Dit ben ik, dit is mijn bloed dat voor jullie stroomt. Drink uit deze beker, tot mijn gedachtenis.

 

Onze Vader

Vredeswens

Een schoot van ontferming is onze God, die ons heeft gezocht en gezien. God zal onze voeten richten op de weg van de vrede. Laten wij elkaar deze vrede toewensen.

Slotgebed

Lof der duisternis (Henriette Roland Holst – van der Schalk)

Ik heb den dag van heden doorgebracht
zoals hij voor een oude vrouw kan wezen:
wat gewerkt, wat gewandeld, wat gelezen,
en over vele dingen nagedacht.
En verder heb ik met schaamte erkend
dat ik te snel naar de pen heb gegrepen:
had ik mijn oordeel wat fijner geslepen,
ik had mijn medemensen niet gekrenkt.
Nu is na den avond de nacht gekomen:
‘k lig in het duister, in het warme bed;
als een plant, in een perk in d’ aard gezet,
voel ik in de stilte mij opgenomen,
verwonderlijk bevredigd, zalig vrij.
Het leven heb ik achter mij gelaten:
voorbij de dag, de dooltocht door zijn straten
’t leven der mensen trok aan mij voorbij.
Buiten vieren millioenen sterren feest,
daar straalt door heel de nacht hun groot geflonker;
maar binnen heerst het gezegende donker,
dat ook de wonden van het hart geneest.